Δευτέρα, 28 Αυγούστου 2017

Κλιματική αλλαγή: δεν έχει σημασία πόσο καλά ενημερωμένοι είμαστε, το σίγουρο είναι ότι δεν είμαστε αρκετά ανήσυχοι...



Οι εξελίξεις που θα κάνουν ακατοίκητη τη γη! 
Αν φυσικά δεν αλλάξει πορεία η ανθρωπότητα και συνεχίσει να ασπάζεται το παγκοσμιοποιημένο καπιταλιστικό παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο "ανάπτυξης"

του Γιώργου Κολέμπα


Έχουμε ξαναγράψει αρκετές φορές για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και το δυσοίωνο μέλλον που μας περιμένει, σε αυτή την ιστοσελίδα. Για παράδειγμα στην ανάρτηση: http://www.topikopoiisi.eu/902rhothetarhoalpha/to-k2.
Στο παρακάτω κείμενο αναλύονται εκτεταμένα τα δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία μπορεί και να μην υπάρξει επιστροφή σε έναν βιώσιμο για τις μέλλουσες γενιές πλανήτη.

1. Πέρα από την επιστημονική επιφυλακτικότητα

Τα πράγματα είναι χειρότερα από ό, τι νομίζουμε. 

Μέχρι τώρα το άγχος μας για την υπερθέρμανση του πλανήτη καθορίζονταν από την εικόνα της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, μια εικόνα που έχει εγχαραχθεί και στο μυαλό ενός εφήβου σήμερα. Οι φουσκωμένες θάλασσες - και οι πόλεις που θα πνιγούν έχουν κυριαρχήσει - και μέσω των αντίστοιχων κινηματογραφικών ταινιών - στην εικόνα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και έτσι περιορίζουν τον κλιματολογικό πανικό μας και την αντίληψή μας για άλλες απειλές, που είναι πολύ πιο κοντά. 
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα είναι πολύ αρνητική εξέλιξη, αλλά θα μπορεί να αντιμετωπισθεί με την εγκατάλειψη της ακτογραμμής, μπορεί να σκέφτεται κανείς και να καθησυχάζει τη συνείδησή του, αφού χρονικά θα είναι και αρκετά μακριά.
Πράγματι, μια απαιτούμενη σημαντική προσαρμογή στο πώς δισεκατομμύρια άνθρωποι θα διεκπεραιώνουν τη ζωή τους σε τμήματα της Γης που πιθανότατα θα γίνουν ακατοίκητα και σε μέρη που θα είναι τρομακτικά αφιλόξενα, τοποθετείται προς στο τέλος αυτού του αιώνα.
Ακόμη και όταν εκπαιδευόμαστε από τα ΜΜΕ οπτικά με εικόνες για την κλιματική αλλαγή, δεν μπορούμε να κατανοήσουμε όλα τα πεδία στα οποία θα έχουμε μεγάλες αρνητικές επιπτώσεις. 

Τον περασμένο χειμώνα, μια σειρά από ημέρες είχαμε στο Βόρειο Πόλο 15 και 20 βαθμούς Κελσίου παραπάνω από ό, τι κανονικά, με αποτέλεσμα π.χ. να λιώνει ο πάγος στο μόνιμα μέχρι τώρα παγωμένο έδαφος των νησιών Svalbard[1], βόρεια της Νορβηγίας. Εκεί βρίσκεται και η παγκόσμια τράπεζα σπόρων που ονομάζεται "Doomsday"(«Ημέρα κρίσης») και είχε σχεδιαστεί για να διασφαλίσει ότι η γεωργία μας θα επιζήσει οποιασδήποτε καταστροφής. Η τράπεζα σπόρων πλημμύρισε σε λιγότερο από δέκα χρόνια μετά την κατασκευή της, λόγω αλλαγής του κλίματος .
Το θησαυροφυλάκιο Doomsday διατηρήθηκε, προς το παρόν: Η δομή διασφαλίστηκε και οι σπόροι είναι ασφαλείς. Αλλά η αντιμετώπιση του επεισοδίου ως παραβολή της επικείμενης πλημμύρας, δεν έγινε στο βαθμό που θα έπρεπε από τα διεθνή ΜΜΕ και τις ειδήσεις τους. 

Μέχρι πρόσφατα, ο παγετός στο χώμα που έμεινε μόνιμα παγωμένο, δεν αποτελούσε βασικό μέλημα των επιστημόνων του κλίματος. Όμως, το μόνιμα παγωμένο έδαφος της Αρκτικής περιέχει 1,8 τρισεκατομμύρια τόνους άνθρακα, περισσότερο από το διπλάσιο της ποσότητας που επί του παρόντος μεταφέρεται στην ατμόσφαιρα της Γης. 
Όταν ξεπαγώσει και απελευθερωθεί, αυτός ο άνθρακας που βρίσκεται με τη μορφή μεθανίου κυρίως, το οποίο μεθάνιο συμμετέχει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου μακροπρόθεσμα κατά 34 φορές περισσότερο από ό,τι το διοξείδιο του άνθρακα, και μικροπρόθεσμα κατά 86 φορές. 
Με άλλα λόγια, έχει παγιδευτεί στο έδαφος της Αρκτικής, διπλάσια ποσότητα άνθρακα από αυτήν που αλλάζει την ατμόσφαιρα του πλανήτη σήμερα, και αν καταλήξει γρήγορα και αυτή η ποσότητα στην ατμόσφαιρα θα επιταχύνει κατά πολύ την αλλαγή του κλίματος, επειδή πολλαπλασιάζει την ισχύ του θερμοκηπίου 86 φορές.
Υπάρχουν καθημερινά ανησυχητικές ιστορίες, όπως για παράδειγμα τα πρόσφατα δορυφορικά δεδομένα που δείχνουν τον ρυθμό αύξησης της υπερθέρμανσης του πλανήτη, από το 1998, να είναι υπερδιπλάσιος από ό, τι πίστευαν οι επιστήμονες. Αλλά δεν έχει σημασία πόσο καλά ενημερωμένοι είμαστε, το σίγουρο είναι ότι δεν είμαστε αρκετά ανήσυχοι.
Οι λόγοι γι 'αυτό είναι πολλοί: 
  • Η εξειδικευμένη γλώσσα των επιστημονικών πιθανοτήτων, την οποία κάποτε ο κλιματολόγος James Hansen αποκαλούσε «επιστημονική επιφυλακτικότητα» κατηγορώντας τους επιστήμονες για το ότι δεν μπόρεσαν να κάνουν γνωστή στον μέσο πολίτη την τρομερή απειλή. 
  • Το γεγονός ότι στην πολιτική των χωρών κυριαρχούν ομάδες τεχνοκρατών που πιστεύουν ότι οποιοδήποτε πρόβλημα μπορεί να επιλυθεί. Κυρίως όμως η επικράτηση μιας κουλτούρας που δεν βλέπει καν την ανθρωπογενή υπερθέρμανση ως πρόβλημα που αξίζει να αντιμετωπιστεί. 
  • Ο τρόπος με τον οποίο η άρνηση της κλιματικής αλλαγής έχει κάνει τους επιστήμονες ακόμη πιο επιφυλακτικούς στο να προτείνουν μη κερδοσκοπικές λύσεις. 
  • Η μικρή ταχύτητα της αλλαγής, δηλαδή η βραδύτητά της, που μας κάνει να βλέπουμε σήμερα μόνο τα αποτελέσματα της αύξησης της θερμοκρασίας από προηγούμενες δεκαετίες. 
  • Η αντίληψή μας σχετικά με την πιθανολογική αβεβαιότητα, μας εμποδίζει να προετοιμαστούμε για τα χειρότερα σενάρια εξέλιξης. 
  • Ο τρόπος με τον οποίο υποθέτουμε ότι η αλλαγή του κλίματος θα πλήξει επιλεκτικά, περισσότερο αλλού και μακριά μας και όχι παντού και δίπλα μας. 
  • Η μικρότητα (δύο βαθμοί αύξηση θερμοκρασίας) και η ευρύτητα (1.8 τρισεκατομμύρια τόνοι άνθρακα), αλλά και η αφαιρετικότητα (400 μέρη ανά εκατομμύριο) των αριθμών. 
  • Η δυσφορία και η άρνηση να εξεταστεί ένα πρόβλημα που είναι πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να επιλυθεί. 
  • Η εντελώς ακατανόητη κλίμακα αυτού του προβλήματος, η οποία ισοδυναμεί με την προοπτική της εξόντωσής μας. 
Απλός φόβος. Αλλά η αποστροφή που προκαλεί αυτός ο φόβος είναι και μια μορφή άρνησης της πραγματικότητας! Μεταξύ της επιστημονικής επιφυλακτικότητας και της επιστημονικής φαντασίας βρίσκεται η ίδια η επιστήμη. 

Αυτό που ακολουθεί δεν είναι μια σειρά από προβλέψεις για το τι θα συμβεί - αυτό θα καθοριστεί σε μεγάλο βαθμό από την αντίδραση των ανθρώπινων κοινοτήτων. Είναι περισσότερο μια εικόνα για την καλύτερη κατανόησής μας για το πού κατευθύνεται ο πλανήτης, αν υπάρξει απουσία επιθετικής και οργανωμένης δράσης των πολιτών παντού στον κόσμο. Είναι απίθανο να πραγματοποιηθούν πλήρως όλα αυτά τα σενάρια της υπερθέρμανσης, κυρίως επειδή οι καταστροφές στα επόμενα χρόνια θα κλονίσουν τον σημερινό εφησυχασμό μας. 
Αλλά αυτά τα σενάρια, αποτελούν την προοπτική του σημερινού μοντέλου «ανάπτυξης» που προτείνει ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός. Στην πραγματικότητα, είναι το πρόγραμμά του που θα μας οδηγήσει στην αυριανή δυστοπία. 

Αυτό θα συμβεί αν οι «από κάτω» αυτού του πλανήτη δεν αποφασίσουν να αντιδράσουν και να απορρίψουν αυτό το πρόγραμμα. Επιλέγοντας συνειδητά την κατεύθυνση της αποανάπτυξης με το μικρότερο δυνατό οικολογικό αποτύπωμα, την αποκαπιταλιστικοποίηση των κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων με τον κοινοτισμό σαν τρόπο κοινωνικής οργάνωσης των ανθρώπινων κοινοτήτων, την άμεση δημοκρατία σαν τρόπο αυτοδιακυβέρνησης.

2. Σχετικές ανησυχητικές ιστορίες

Η σημερινή ένταση της κλιματικής αλλαγής - η καταστροφή που έχουμε ήδη προετοιμάσει για το μέλλον μας - είναι αρκετά τρομακτική. 

Οι περισσότεροι άνθρωποι μιλούν και συμπεριφέρονται σαν το Μαϊάμι και το Μπαγκλαντές να έχουν ακόμα την ευκαιρία να επιβιώσουν. Οι περισσότεροι επιστήμονες που μιλούν για αυτό σήμερα δεν θα ζουν μέχρι τα μέσα του αιώνα. 

Ακόμα και αν σταματήσουμε να καίμε ορυκτά καύσιμα την επόμενη δεκαετία, οι δύο βαθμοί υπερθέρμανσης που θεωρούνταν το κατώφλι της καταστροφής, θα υπάρξουν: δεκάδες εκατομμύρια κλιματικών προσφύγων θα πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς χωρίς καμιά προετοιμασία για αυτό. 

Τώρα οι δύο βαθμοί είναι ο στόχος μας, σύμφωνα με τις συμφωνίες για το κλίμα του Παρισιού, και οι εμπειρογνώμονες μας δίνουν μόνο μικρές πιθανότητες να το πετύχουμε. Η Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή(IPCC) εκπονεί σειρά εκθέσεων, που συχνά ονομάζονται "χρυσά πρότυπα" της κλιματικής έρευνας. Η πιο πρόσφατη αναφέρει ότι αν παραμείνουμε στην παρούσα πορεία, θα καταφέρουμε να πετύχουμε τέσσερις βαθμούς υπερθέρμανσης στις αρχές του επόμενου αιώνα,.
Αλλά αυτή είναι μόνο μια διάμεση προβολή. Το ανώτερο άκρο της καμπύλης πιθανότητας φθάνει μέχρι και οκτώ βαθμούς - και οι συγγραφείς της έκθεσης δεν έχουν ακόμη καταλάβει πώς να χειριστούν το εν λόγω παγωμένο έδαφος (permafrost) που λιώνει. 
Οι αναφορές της IPCC επίσης δεν λαμβάνουν πλήρως υπόψη: το φαινόμενο albedo (λιγότερος πάγος σημαίνει λιγότερο αντανακλασμένο και περισσότερο απορροφημένο ηλιακό φως, συνεπώς περισσότερη θέρμανση), την περισσότερη κάλυψη από νέφη (που παγιδεύουν τη θερμότητα), την αποψίλωση των δασών και της άλλης χλωρίδας (που δεσμεύουν άνθρακα από την ατμόσφαιρα). Κάθε ένα από αυτά τα φαινόμενα υπόσχεται να επιταχύνει την αύξηση της θερμοκρασίας και η ιστορία του πλανήτη δείχνει ότι η θερμοκρασία μπορεί να αλλάξει μέχρι πέντε βαθμούς Κελσίου μέσα σε δεκατρία χρόνια. 

Την τελευταία φορά που ο πλανήτης ήταν κατά τέσσερις βαθμούς θερμότερος (https://www.amazon.com/Ends-World-Apocalypses-Understand-Extinctions/dp/0062364804), η στάθμη των ωκεανών ήταν εκατοντάδες πόδια ψηλότερα[2].
Η Γη έχει βιώσει πέντε μαζικές εξαφανίσεις πριν από αυτή που ζούμε τώρα. 

Η κάθε μία ήταν ένα ολοκληρωμένο ξεκαθάρισμα στην εξελικτική πορεία του πλανήτη και πολλοί επιστήμονες του κλίματος τονίζουν ότι είναι η καλύτερη αναλογία για το οικολογικό μέλλον στο οποίο εισερχόμαστε. 

Πιθανόν να διαβάσατε στα σχολικά βιβλία σας ότι αυτές οι εξαφανίσεις ήταν αποτέλεσμα των αστεροειδών. Στην πραγματικότητα, αυτό που σκότωσε τους δεινόσαυρους προκλήθηκε από την αλλαγή του κλίματος που παράγεται από τα αέρια του θερμοκηπίου. 

Η πιο γνωστή εξαφάνιση ήταν πριν από 252 εκατομμύρια χρόνια. 

Ξεκίνησε όταν ο άνθρακας θέρμανε τον πλανήτη κατά πέντε βαθμούς Κελσίου, επιταχύνθηκε όταν η θέρμανση αυτή πυροδότησε την απελευθέρωση του μεθανίου στην Αρκτική και τελείωσε με το 97% της ζωής στη γη νεκρή. 

Προσθέτουμε σήμερα άνθρακα στην ατμόσφαιρα με πολύ ταχύτερο ρυθμό. 
Από τις περισσότερες εκτιμήσεις, τουλάχιστον δέκα φορές πιο γρήγορα. 
Ο ρυθμός επιταχύνεται. 
Αυτό είχε στο νου του ο Stephen Hawking, όταν είπε, αυτή την άνοιξη, ότι το ανθρώπινο είδος χρειάζεται να αποικίσει άλλους πλανήτες τον επόμενο αιώνα για να επιβιώσει (http://www.telegraph.co.uk/science/2017/05/02/tomorrows-world-returns-bbc-startling-warning-stephen-hawking/). 
 Και αυτό είναι που οδήγησε τον Elon Musk τον περασμένο μήνα να αποκαλύψει τα σχέδιά του για την μετάβαση και οικοδόμηση μιας αποικίας στον Άρη σε 40 με 100 χρόνια (http://www.newsweek.com/elon-musk-mars-spacex-martian-city-625994). 

Αλλά μερικοί επιστήμονες- οι περισσότεροι διεθνώς αναγνωρισμένοι και σε θεσμικές θέσεις στον τομέα, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Και πολλοί σύμβουλοι της IPCC, έχουν φθάσει με περίσκεψη στο αποκαλυπτικό συμπέρασμα-συναγερμό: κανένα αξιόπιστο πρόγραμμα μείωσης των εκπομπών από μόνο του δεν μπορεί να αποτρέψει την καταστροφή του κλίματος.
Τις τελευταίες δεκαετίες, ο όρος "ανθρωπόκαινος" (http://nymag.com/scienceofus/2015/06/anthropocene-debate.html) έχει περάσει από τον ακαδημαϊκό λόγο και στη λαϊκή φαντασία - ένα όνομα που δόθηκε στη γεωλογική εποχή στην οποία ζούμε τώρα και στο διάγραμμα της ιστορίας του πλανήτη χαρακτηρίζεται από την ανθρώπινη παρέμβαση και την κατάκτηση της φύσης. Ο όρος αντιστοιχεί στη βιβλική «κυριαρχία» και είναι σχετικός με την πρόταση ότι έχουμε ήδη καταστρέψει τον φυσικό κόσμο. 

Αλλά είναι άλλο πράγμα να δούμε αν το ενδεχόμενο το προκαλέσαμε και το σχεδιάσαμε μόνο από άγνοια, και άλλο στη συνέχεια να αρνούμαστε ότι έχουμε να κάνουμε με ένα κλιματικό σύστημα που τώρα θα μπει σε πόλεμο μαζί μας για πολλούς αιώνες, ίσως μέχρι να μας καταστρέψει. Ένα κλιματικό σύστημα, που κάθε μέρα μάλιστα το εξοπλίζουμε περισσότερο για να στραφεί ενάντιά μας.

3. Θάνατος λόγω υπερθέρμανσης

Οι άνθρωποι, όπως όλα τα θηλαστικά, είναι θερμικές μηχανές. Η επιβίωσή τους απαιτεί συνεχές δρόσισμα (ψύξη), όπως στα λαχανιασμένα σκυλιά. 
Για το λόγο αυτό, η θερμοκρασία πρέπει να είναι αρκετά χαμηλή ώστε ο αέρας να λειτουργεί ως ένα είδος ψυκτικού, απομακρύνοντας τη θερμότητα από το δέρμα, για να μπορεί η μηχανή να συνεχίσει να κινείται. 
Με επτά βαθμούς υπερθέρμανση, αυτό θα καταστεί αδύνατο για μεγάλα τμήματα της ισημερινής ζώνης του πλανήτη, και ειδικά για τις τροπικές περιοχές, όπου η υγρασία δρα προσθετικά στο πρόβλημα. Στις ζούγκλες της Κόστα Ρίκα, όπου υγρασία 90% είναι συνηθισμένη, η απλή κίνηση στο εξωτερικό περιβάλλον, όταν η θερμοκρασία θα είναι πάνω από 105 βαθμούς Φαρενάιτ(40,5 βαθμοί Κελσίου), θα είναι θανατηφόρα. Το δε αποτέλεσμα: Μέσα σε λίγες ώρες, ένα ανθρώπινο σώμα θα ψηνόταν, από μέσα και από έξω.
Οι σκεπτικιστές της κλιματικής αλλαγής επισημαίνουν ότι ο πλανήτης έχει περάσει περιόδους θέρμανσης και ψύξης πολλές φορές στο παρελθόν, αλλά το κλιματικό παράθυρο που επέτρεψε την ανθρώπινη ζωή είναι πολύ στενό, ακόμη και για τα δεδομένα της πλανητικής ιστορίας. 
Με 11 ή 12 βαθμούς υπερθέρμανση, περισσότερο από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού, όπως κατανέμεται σήμερα, θα πεθάνει από την άμεση ζέστη. 

Τέτοια εξέλιξη των πραγμάτων δεν θα έχουμε βέβαια αυτό τον αιώνα, αν και τα μοντέλα των αμείωτων εκπομπών μας πάνε πιθανά τόσο μακριά. Αυτόν τον αιώνα, και ειδικά στις τροπικές περιοχές, σε κάποια σημεία, θα έχουμε πολύ γρήγορα μια αύξηση επτά βαθμών. Ο βασικός παράγοντας είναι αυτό που ονομάζεται «θερμοκρασία υγρού βολβού», που είναι ένας όρος μέτρησης εργαστηρίου: η θερμότητα που καταγράφεται σε ένα θερμόμετρο τυλιγμένο σε μια υγρή κάλτσα καθώς μετατοπίζεται στον αέρα (καθώς η υγρασία εξατμίζεται από μια κάλτσα πιο γρήγορα στον ξηρό αέρα, αυτός ο μοναδικός αριθμός αντανακλά τόσο τη θερμότητα όσο και την υγρασία). 

Προς το παρόν, οι περισσότερες περιοχές φθάνουν στο ανώτατο όριο υγρού βολβού στους 26 ή 27 βαθμούς Κελσίου. Η πραγματική κόκκινη γραμμή για κατοικησιμότητα είναι 35 βαθμοί. Αυτό που ονομάζεται θερμικό άγχος έρχεται πολύ νωρίτερα.
Στην πραγματικότητα, είμαστε ήδη εδώ. Από το 1980, ο πλανήτης έχει βιώσει 50 φορές αύξηση στον αριθμό των τοποθεσιών όπου επικρατούν επικίνδυνες ή ακραίες θερμοκρασίες. Μια μεγαλύτερη αύξηση των επικίνδυνων σημείων πρόκειται να έρθει. 

Τα πέντε θερμότερα καλοκαίρια στην Ευρώπη από το 1500 έχουν συμβεί όλα από το 2002 και μετά, η IPCC προειδοποιεί απλά ότι είναι ανθυγιεινό να βρίσκεται κανείς σε εξωτερικούς χώρους σε τέτοιες περιόδους για μεγάλο μέρος του πλανήτη. 

Ακόμη και αν πετύχουμε τους στόχους του Παρισιού για την αύξηση των θερμοκρασιών κατά δύο μόνο βαθμούς, σε πόλεις όπως το Καράτσι και η Καλκούτα θα έχουμε αβίωτα και θανατηφόρα κύματα καύσωνα, όπως αυτά που τις έπληξαν το 2015. 
  • Με τέσσερις βαθμούς, ο θανάσιμος Ευρωπαϊκός καύσωνας του 2003, κατά την διάρκεια του οποίου είχαμε περίπου 2.000 θανάτους την ημέρα, θα είναι ένα φυσιολογικό καλοκαίρι. 
  • Με έξι βαθμούς, σύμφωνα με μια αξιολόγηση από την Εθνική Ωκεανική και Ατμοσφαιρική Υπηρεσία, που επικεντρώνεται μόνο στις επιδράσεις εντός των ΗΠΑ, η καλοκαιρινή εργασία οποιουδήποτε είδους θα καταστεί αδύνατη στην κοιλάδα του κάτω Μισισιπή, και όλοι, στη χώρα ανατολικά των βραχωδών ορέων, θα ήταν κάτω από μεγαλύτερο θερμικό στρες από οποιονδήποτε, οπουδήποτε, στον κόσμο σήμερα.
Το θερμικό άγχος στη Νέα Υόρκη θα υπερβεί αυτό του σημερινού Μπαχρέιν, ενός από τα πιο καυτά σημεία του πλανήτη, και η θερμοκρασία στο Μπαχρέιν “θα προκαλούσε υπερθερμία ακόμη και στον ύπνο των ανθρώπων”. 
Ο κλιματισμός μπορεί να βοηθήσει, αλλά τελικά θα επαυξήσει μόνο το πρόβλημα του άνθρακα. 
Επιπλέον, εκτός από τα κλιματιζόμενα εμπορικά κέντρα των Αραβικών Εμιράτων, δεν θα είναι πιθανά δυνατός ο κλιματισμός όλων των πιο καυτών τόπων του κόσμου, πολλοί από τους οποίους είναι και οι φτωχότεροι. 
Πράγματι, η κρίση θα είναι πιο δραματική σε όλη τη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο, όπου το 2015 σημειώθηκαν θερμοκρασίες έως και 163 βαθμούς Φαρενάιτ(73 βαθμούς Κελσίου). Μόλις σε μερικές δεκαετίες από τώρα, θα γίνει φυσικά αδύνατο το προσκύνημα που κάνουν κάθε χρόνο στη Μέκκα, για τα 2 εκατομμύρια μουσουλμάνους
Δεν πρόκειται μόνο για το hajj, και δεν είναι μόνο η Μέκκα. Η θερμότητα μας σκοτώνει ήδη. 
Στην περιοχή του ζαχαροκάλαμου του Ελ Σαλβαδόρ, πάνω από το ένα πέμπτο του πληθυσμού πάσχει από χρόνια νεφρική νόσο- στους άνδρες πάνω από το ένα τέταρτο- σαν αποτέλεσμα της αφυδάτωσης από την εργασία στις φυτείες. Η συγκομιδή γινόταν άνετα μόλις δύο δεκαετίες πριν. Με την αιμοκάθαρση, η οποία είναι δαπανηρή, τα άτομα με νεφρική ανεπάρκεια μπορούν να περιμένουν να ζήσουν πέντε χρόνια ακόμα. Χωρίς αυτήν, το προσδόκιμο ζωής είναι μόλις λίγες εβδομάδες. Φυσικά, το θερμικό στρες υπόσχεται να μας πυροδοτήσει και άλλα μέρη του σώματος εκτός από τα νεφρά μας.

4. Το τέλος της τροφής

Τα κλίματα διαφέρουν και τα φυτά ποικίλλουν, αλλά ο βασικός κανόνας για τις καλλιέργειες δημητριακών που έχουν αναπτυχθεί σε βέλτιστη θερμοκρασία είναι ότι για κάθε βαθμό υπερθέρμανσης οι αποδόσεις μειώνονται κατά 10%. Σε ορισμένες εκτιμήσεις ξεπερνούν το 15 ή ακόμα και το 17%. 
Αυτό σημαίνει ότι αν ο πλανήτης είναι πέντε βαθμούς πιο ζεστός στο τέλος του αιώνα, μπορεί να έχουμε ως 50% περισσότερους ανθρώπους να ταΐσουμε και 50% λιγότερα σιτηρά για τη διατροφή τους. Και με τις πρωτεΐνες τους είναι χειρότερα: θα χρειάζονται 16 θερμίδες από τα σιτηρά για να παραχθεί μόνο μία θερμίδα κρέατος χάμπουργκερ, από μια αγελάδα που πέρασε τη ζωή της επιδεινώνοντας το κλίμα με εκπομπές μεθανίου.

Αυτά τα δεδομένα για τις καλλιέργειες δημητριακών ισχύουν βέβαια μόνο για τις περιοχές που βρίσκονται ήδη σε βέλτιστη θερμοκρασία ανάπτυξης. Θεωρητικά, ένα θερμότερο κλίμα θα διευκόλυνε την καλλιέργεια καλαμποκιού στη Γροιλανδία. Όμως, όπως έδειξε και η διαδεδομένη εργασία των Rosamond Naylor και David Battisti, η τροπική ζώνη είναι ήδη πολύ ζεστή για να καλλιεργούνται αποτελεσματικά τα δημητριακά και οι τόποι στους οποίους παράγονται σήμερα βρίσκονται ήδη στη βέλτιστη θερμοκρασία για τις καλλιέργειες - πράγμα που σημαίνει ότι ακόμη και με μια μικρή αύξηση της θερμοκρασίας θα έχουμε φθίνουσα παραγωγικότητα. Και δεν είναι εύκολο να μετακινηθούν οι καλλιέργειες βόρεια μερικές εκατοντάδες μίλια, επειδή οι αποδόσεις σε μέρη όπως ο Καναδάς και η Ρωσία περιορίζονται από την ποιότητα του εδάφους εκεί. Χρειάζεται να περάσουν πολλοί αιώνες, ώστε ο πλανήτης να παράγει βέλτιστο εύφορη χώμα σε αυτές τις περιοχές.
Η ξηρασία μπορεί να είναι ένα ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα από τη θερμότητα, με ορισμένα από τις πλέον αρόσιμα εδάφη του κόσμου να μετατρέπονται γρήγορα στην έρημο. Οι βροχοπτώσεις είναι δύσκολο να μοντελοποιηθούν, όμως οι προβλέψεις για το τέλος του αιώνα είναι βασικά ομόφωνες: πρωτοφανείς ξηρασίες σχεδόν παντού, όπου παράγονται σήμερα τρόφιμα. 

Μέχρι το 2080, χωρίς να γίνουν δραματικές μειώσεις των εκπομπών, η νότια Ευρώπη θα είναι σε μόνιμη ακραία ξηρασία, πολύ χειρότερη από ότι υπήρξε ποτέ στην αμερικανική ζώνη διάβρωσης. Το ίδιο θα ισχύει στο Ιράκ και στη Συρία και σε μεγάλο μέρος της υπόλοιπης Μέσης Ανατολής, καθώς και σε μερικά από τα πιο πυκνοκατοικημένα μέρη της Αυστραλίας, της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής. Και στις περιοχές του σιταριού της Κίνας. 

Όλα αυτά τα μέρη, τα οποία σήμερα παρέχουν πολλά από τα τρόφιμα του κόσμου, δε θα είναι πια σε θέση να παράγουν οτιδήποτε. Όσο για τις ξηρασίες στις αμερικανικές πεδιάδες και στα Νοτιοδυτικά δεν θα ήταν απλά και μόνο χειρότερες από ό, τι στη δεκαετία του 1930, σύμφωνα με μια μελέτη του 2015 της NASA, αλλά χειρότερες από οποιαδήποτε ξηρασία της προηγούμενης χιλιετίας – συπεριλαμβανομένων και εκείνων που χτύπησαν μεταξύ 1100 και 1300, οι ​​οποίες "στέρεψαν όλους τους ποταμούς ανατολικά των βουνών της Σιέρα Νεβάδα" και ίσως ήταν υπεύθυνες για την καταστροφή του πολιτισμού των Ανασάζι[3]
Και να θυμηθούμε, δεν ζούμε και τώρα σε έναν κόσμο χωρίς πείνα. Οι περισσότερες εκτιμήσεις μιλάνε σήμερα για 800 εκατομμύρια υποσιτιζόμενων παγκοσμίως. Αυτή η άνοιξη έχει ήδη φέρει έναν πρωτοφανή τετραπλό λιμό στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Το Ηνωμένο Βασίλειο προειδοποίησε ότι ξεχωριστά γεγονότα λιμοκτονίας στη Σομαλία, το Νότιο Σουδάν, τη Νιγηρία και την Υεμένη θα μπορούσαν να σκοτώσουν 20 εκατομμύρια μόνο αυτό το έτος.

5. Κλιματικές ασθένειες

Ο βράχος, στο σωστό σημείο, αποτελεί ένα ιστορικό της πλανητικής ιστορίας, απεικονίζει σε στρώματα με πλάτος μόλις λίγων εκατοστών-δημιουργούμενα από τις δυνάμεις του γεωλογικού χρόνου- εποχές διάρκειας εκατομμυρίων χρόνων. Ο πάγος λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο ως κλιμακτικό κατάστιχο, αλλά εμπεριέχει επίσης και την ιστορία του, που μπορεί μερικώς να αποκαλυφθεί με το λιώσιμό του. 

Υπάρχουν τώρα, παγιδευμένοι στον πάγο της Αρκτικής, ιοί και βακτήρια που προκαλούν ασθένειες. Δεν έχουν κυκλοφορήσει στον αέρα εδώ και εκατομμύρια χρόνια για να συναντήσουν ανθρώπους- αφού όταν κυκλοφορούσαν στην τότε ατμόσφαιρα δεν υπήρχαν οι σημερινοί άνθρωποι. 

Αυτό σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό μας σύστημα δεν θα έχει ιδέα πώς να αντισταθεί όταν οι προϊστορικές πληγές θα αναδυθούν από τον πάγο.
Η Αρκτική επίσης έχει αποθηκεύσει τρομακτικούς κινδύνους από τους πιο πρόσφατους χρόνους. Στην Αλάσκα, ήδη, οι ερευνητές έχουν ανακαλύψει υπολείμματα της γρίπης του 1918, με την οποία μολύνθηκαν μέχρι και 500 εκατομμύρια άνθρωποι και πέθαναν πάνω από 100 εκατομμύρια - σχεδόν έξι φορές περισσότεροι από όσους είχαν πεθάνει στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. 

Όπως ανέφερε το BBC τον περασμένο Μάιο (http://www.bbc.com/earth/story/20170504-there-are-diseases-hidden-in-ice-and-they-are-waking-up), οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι η ευλογιά και η βουβωνική πανώλη είναι παγιδευμένες επίσης στον πάγο της Σιβηρίας - μια συντομευμένη ιστορία της καταστροφικής για τον άνθρωπο ασθένειας, που αποκαλύπτεται τώρα από την υπερθέρμανση της Αρκτικής.
Οι εμπειρογνώμονες λένε βέβαια ότι πολλοί από αυτούς τους οργανισμούς δεν θα επιζήσουν μετά την απόψυξη και θα είναι δύσκολη η επιστροφή τέτοιων αρχαίων πληγών. 
Αλλά ήδη πέρυσι, ένα παιδί πέθανε και 20 άλλοι μολύνθηκαν από τον άνθρακα που απελευθερώθηκε όταν ο πάγος υποχώρησε, εκθέτοντας τον κατεψυγμένο σκελετό ενός ταράνδου που σκοτώθηκε από τα βακτήρια, τουλάχιστον 75 χρόνια νωρίτερα. 
Επίσης, μολύνθηκαν 2.000 σημερινοί τάρανδοι, μεταφέροντας και εξαπλώνοντας την ασθένεια πέρα από την τούνδρα.
Σε ό, τι αφορά τους επιδημιολόγους: περισσότερο από τις αρχαίες ασθένειες, τους φοβίζουν οι υφιστάμενες μάστιγες που μεταφέρονται, επανέρχονται ή και ανανεώνονται από την υπερθέρμανση. Το πρώτο αποτέλεσμα έχει να κάνει με τη γεωγραφία. 

Πριν από την πρώιμη-σύγχρονη περίοδο, όταν περιπλανήθηκαν τα ιστιοπλοϊκά επιτάχυναν την ανάμειξη των λαών και τις ασθένειές τους, αλλά οι ανθρώπινες κοινότητες της περιφέρειας στάθηκαν φρουροί κατά της πανδημίας. Σήμερα, παρά το γεγονός ότι τα οικοσυστήματά μας παρέμειναν μέχρι τώρα σχετικά σταθερά και αυτό λειτουργούσε ως ένα άλλο όριο, η υπερθέρμανση του πλανήτη θα βλάψει τα οικοσυστήματα αυτά και θα βοηθήσει τις ασθένειες να παραβιάσουν αυτά τα όρια. Δεν ανησυχείτε πολύ για το δάγκειο πυρετό ή την ελονοσία εάν ζείτε π.χ. αρκετά βόρεια. 

Αλλά καθώς το τροπικό κλίμα μεταφέρεται προς τα βόρεια και τα κουνούπια μεταναστεύουν μαζί του, θα αναγκασθείτε να το κάνετε.
Το Zika (http://nymag.com/scienceofus/2016/02/zika-virus-gmo-mosquitoes.htm και http://www.kathimerini.gr/848566/article/ygeia/ti-einai-o-ios-zika-poy-pws-xtypaei-kai-poioys-apeilei) μπορεί επίσης να είναι ένα καλό μοντέλο του δεύτερου ανησυχητικού αποτελέσματος: μετάλλαξη ασθενειών. Ένας λόγος που μέχρι πρόσφατα δεν είχαμε ακούσει για το Zika είναι ότι είχε παγιδευτεί στην Ουγκάντα. Ένα άλλο είναι ότι μέχρι πρόσφατα δεν φαινόταν να προκαλεί γενετικές ανωμαλίες. 
Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην κατανοούν πλήρως τι συνέβη ή τι τους διαφεύγει. 
Υπάρχουν όμως πράγματα που ξέρουμε για το πώς επηρεάζει το κλίμα κάποιες ασθένειες: η ελονοσία, για παράδειγμα, ευδοκιμεί σε πιο θερμές περιοχές, όχι μόνο επειδή ζουν τα κουνούπια που το μεταφέρουν, αλλά επειδή για κάθε αύξηση της θερμοκρασίας το παράσιτο αναπαράγεται δέκα φορές πιο γρήγορα. Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι μέχρι το 2050, 5,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα έχουν να κάνουν με αυτήν.

6. Αέρας που δεν αναπνέεται

Μέχρι τα τέλη του αιώνα, οι ψυχρότεροι μήνες στην τροπική ζώνη της Νότιας Αμερικής, της Αφρικής και του Ειρηνικού είναι πιθανό να είναι θερμότεροι από τους θερμότερους μήνες στα τέλη του 20ου αιώνα.
Οι πνεύμονές μας χρειάζονται οξυγόνο, αλλά αυτό είναι μόνο ένα κλάσμα αυτού που αναπνέουμε. Το κλάσμα του διοξειδίου του άνθρακα αυξάνεται: τώρα είναι 400 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm) και οι εκτιμήσεις λένε ότι θα φτάσει στα 1.000 ppm έως το 2100. Σε αυτή τη συγκέντρωση, σε σύγκριση με τον αέρα που αναπνέουμε τώρα, η ανθρώπινη αντιληπτική ικανότητα μειώνεται κατά 21%.
Άλλα σωματίδια στον θερμότερο αέρα είναι ακόμη πιο επικίνδυνα, με μικρές μόνο αυξήσεις της ρύπανσης είναι ικανά να μειώσουν τη διάρκεια ζωής κατά δέκα χρόνια. Όσο θερμότερος γίνεται ο πλανήτης, τόσο περισσότερο όζον στην τροπόσφαιρα και μέχρι τα μέσα του αιώνα, οι Αμερικανοί πιθανότατα θα υποστούν αύξηση κατά 70% στον ανεπιθύμητο αυτό νέφος του όζοντος, σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Έρευνας για την Ατμόσφαιρα. Μέχρι το 2090, περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως θα αναπνέουν αέρα πάνω από το επίπεδο του "ασφαλούς", σύμφωνα με τον ΠΟΥ (Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας). 

Μια πρόσφατη αναφορά έδειξε ότι, μεταξύ άλλων επιπτώσεων, η έκθεση μιας εγκύου γυναίκας στο όζον αυξάνει τον κίνδυνο αυτισμού του παιδιού (περίπου δέκα φορές σε συνδυασμό με άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες).
Ήδη, περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε μέρα από τα μικρά σωματίδια που εκπέμπονται από την καύση ορυκτών καυσίμων. Κάθε χρόνο, 339.000 άνθρωποι πεθαίνουν από καπνό των πυρκαγιών, εν μέρει επειδή η αλλαγή του κλίματος επέκτεινε την περίοδο των δασικών πυρκαγιών (στις Η.Π.Α. π.χ., αυξήθηκε κατά 78 ημέρες από το 1970). Μέχρι το 2050, σύμφωνα με την Υπηρεσία των ΗΠΑ για τις δασικές πυρκαγιές, αυτές θα είναι δύο φορές πιο καταστρεπτικές από ό,τι είναι σήμερα. 

Σε ορισμένες περιοχές, η έκταση που καίγεται θα μπορούσε να αυξηθεί στο πενταπλάσιο. Αυτό που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία είναι η επίδραση που θα είχε στις εκπομπές, ειδικά όταν οι φωτιές καταστρέφουν τα δάση από τύρφη. Οι πυρκαγιές στην περιοχή της τύρφης στην Ινδονησία το 1997, για παράδειγμα, πρόσθεσαν στην παγκόσμια απελευθέρωση CO2, έως και 40%. Και βέβαια περισσότερη καύση σημαίνει περισσότερη θέρμανση και το αντίστροφο. Υπάρχει επίσης μεγάλη πιθανότητα ότι δάση βροχής, όπως ο Αμαζόνιος, ο οποίος το 2010 υπέστη τη δεύτερη "εκατονταετή ξηρασία" μέσα σε διάστημα μόνο πέντε ετών, θα μπορούσαν να στεγνώσουν τόσο, ώστε να γίνουν ευάλωτα σε αυτές τις καταστροφικές, περιοδικές δασικές πυρκαγιές - Όχι μόνο θα αποβάλουν τεράστιες ποσότητες άνθρακα στην ατμόσφαιρα, αλλά και θα συρρικνωθεί το μέγεθος του δάσους. Αυτό είναι ιδιαίτερα κακό γιατί μόνο ο Αμαζόνιος παρέχει το 20% του οξυγόνου μας.
Στη συνέχεια, υπάρχουν και οι πιο γνωστές μορφές ρύπανσης. 

Το 2013, ο λιωμένος πάγος της Αρκτικής μετέβαλε τα ασιατικά πρότυπα καιρού, στερώντας τη βιομηχανική Κίνα από τα φυσικά συστήματα εξαερισμού. Ένα αμετακίνητο νέφος κάλυψε ένα μεγάλο μέρος του βορρά της χώρας. Κυριολεκτικά μη αναπνεύσιμος ο αέρας. 
Μια μέτρηση που ονομάζεται Δείκτης Ποιότητας Αέρα κατηγοριοποιεί τους κινδύνους ξεκινώντας από την τιμή 301 έως 500. Ανάλογα προειδοποιεί για «σοβαρή επιδείνωση καρδιακής ή πνευμονικής νόσου και πρόωρη θνησιμότητα σε άτομα με καρδιοπνευμονική νόσο και ηλικιωμένους» και, για όλους τους άλλους, "Σοβαρός κίνδυνος αναπνευστικών επιδράσεων". Σε αυτό το επίπεδο, «όλοι θα πρέπει να αποφύγουν κάθε άσκηση σε εξωτερικούς χώρους». 

Η κινεζική «αεροαποκάλυψη» του 2013 κορυφώθηκε με τον δείκτη ποιότητας να πηγαίνει πάνω από 800. Εκείνο το έτος, το νέφος ήταν υπεύθυνο για το ένα τρίτο όλων των θανάτων στη χώρα.

7. Ένας διαρκής πόλεμος 

Οι κλιματολόγοι είναι πολύ προσεκτικοί όταν μιλάνε για τη Συρία. 

Ενώ η αλλαγή του κλίματος προκάλεσε ξηρασία που συνέβαλε στον εμφύλιο πόλεμο, δεν ισχυρίζονται ότι η σύγκρουση είναι το αποτέλεσμα της αύξησης της θερμοκρασίας. Δίπλα, για παράδειγμα, ο Λίβανος υπέστη τις ίδιες ζημιές στις σοδειές. Αλλά ερευνητές όπως ο Marshall Burke και ο Solomon Hsiang κατάφεραν να ποσοτικοποιήσουν μερικές από τις μη προφανείς σχέσεις μεταξύ θερμοκρασίας και βίας: 
Για κάθε μισό βαθμό υπερθέρμανσης, λένε, οι κοινωνίες θα δουν 10% με 20% αύξηση της πιθανότητας οπλισμένων συγκρούσεων. 
Στην επιστήμη του κλίματος, τίποτα δεν είναι απλό, αλλά η αριθμητική είναι οδυνηρή: ένας πλανήτης κατά πέντε βαθμούς θερμότερος θα είχε τουλάχιστον κατά 50% περισσότερους πολέμους από ό,τι σήμερα. Συνολικά, οι κοινωνικές συγκρούσεις θα μπορούσαν να υπερδιπλασιαστούν αυτόν τον αιώνα.
Αυτός είναι και ένας λόγος που - όπως επισημαίνου οι επιστήμονες του κλίματος- ο αμερικανικός στρατός έχει εμμονή με την αλλαγή του κλίματος: το να βρεθούν κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας όλες οι αμερικάνικες βάσεις του πολεμικού ναυτικού, λόγω της ανόδου της στάθμης της είναι αρκετά δύσκολο, αλλά το να είσαι η παγκόσμια αστυνομία όταν το ποσοστό της παγκόσμιας βίας θα διπλασιασθεί, θα είναι αρκετά σκληρότερο. Φυσικά, δεν είναι μόνο η Συρία όπου το κλίμα συνέβαλε στη σύγκρουση. Ορισμένοι πιστεύουν ότι το αυξημένο επίπεδο διαμάχης στη Μέση Ανατολή κατά την προηγούμενη χρονική περίοδο αντικατοπτρίζει τις πιέσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη - μια υπόθεση όλο και πιο σκληρή, δεδομένου ότι η αύξηση της θερμοκρασίας άρχισε να επιταχύνεται όταν ο βιομηχανικός κόσμος εξόρυξε και στη συνέχεια έκαψε το πετρέλαιο της περιοχής.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις της σχέσης μεταξύ κλίματος και σύγκρουσης; Ορισμένες από αυτές έχουν να κάνουν με τη γεωργία και την οικονομία. Πολλές με την αναγκαστική μετανάστευση, που ήδη είναι σε υψηλό επίπεδο, με τουλάχιστον 65 εκατομμύρια εκτοπισμένους να περιπλανιούνται στον πλανήτη αυτή τη στιγμή. Υπάρχει όμως και το απλό γεγονός που σαν άτομα γινόμαστε ευερέθιστα. Η ζέστη αυξάνει τα ποσοστά της εγκληματικότητας στους οικισμούς και τις πόλεις και τις βρισιές στα κοινωνικά μέσα ενημέρωσης, καθώς και την πιθανότητα αντιποίνων σε τυχόν πράξεις βίας. Και ο κλιματισμός στον ανεπτυγμένο κόσμο, κατάφερε ελάχιστα στο να λύσει το πρόβλημα του καλοκαιρινού κύματος εγκληματικότητας.

8. Μόνιμη οικονομική κατάρρευση

Οι ιθύνοντες του παγκόσμιοποιημένου καπιταλισμού που κυριάρχησε με την ιδεολογία του νεοφιλευθερισμού ανάμεσα στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου και την έναρξη της Μεγάλης Ύφεσης-Κρίσης, αναμασούν συνέχεια την παρόλα ότι είναι η οικονομική ανάπτυξη που θα μας σώσει από οτιδήποτε και από όλα. 

Αλλά μετά την κατάρρευση του 2008, ένας αυξανόμενος αριθμός ιστορικών που μελετούν αυτό που ονομάζουν «καπιταλισμό των ορυκτών καυσίμων» έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται ότι ολόκληρη η ιστορία της ταχείας οικονομικής ανάπτυξης, η οποία άρχισε κάπως ξαφνικά τον 18ο αιώνα, δεν είναι αποτέλεσμα της καινοτομίας ή του εμπορίου ή της δυναμικής του παγκόσμιου καπιταλισμού, αλλά απλά αποτέλεσμα της ανακάλυψης των ορυκτών καυσίμων και της όλης ακατέργαστης ενέργειάς τους- μια νέα ένεση νέας "αξίας" σε ένα σύστημα που προηγουμένως χαρακτηριζόταν από παγκόσμια συντηρητική και σταθερή διαβίωση. Πριν από τα ορυκτά καύσιμα, κανείς δεν ζούσε καλύτερα από τους γονείς ή τους παππούδες του ή τους προγόνους του και 500 χρόνια πριν. 

Αφού κάψαμε όλα τα ορυκτά καύσιμα, οι ίδιοι αυτοί διανοούμενοι προτείνουν να επιστρέψουμε ξανά σε μια παγκόσμια οικονομία "σταθερής κατάστασης". Φυσικά, αυτή η μοναδική ένεση με τα ορυκτά καύσιμα έχει ένα καταστροφικό μακροπρόθεσμο κόστος: αλλαγή του κλίματος[4].
Η πιο συναρπαστική έρευνα για την οικονομία της υπερθέρμανσης προέρχεται από τον Hsiang και τους συναδέλφους του, οι οποίοι δεν είναι ιστορικοί, αλλά έχουν κάνει κάποια πολύ ζοφερή ανάλυση: 
Κάθε βαθμός Κελσίου υπερθέρμανσης, κοστίζει κατά μέσο όρο, 1,2% του παγκόσμιου ΑΕΠ. 
Η μέση πρόβλεψή τους λέει ότι θα υπάρχει απώλεια κατά 23% του κατά κεφαλήν εισοδήματος παγκοσμίως μέχρι το τέλος αυτού του αιώνα (που προκύπτει από τις αλλαγές στη γεωργία, το έγκλημα, τις καταιγίδες, την ενέργεια, τη θνησιμότητα και την εργασία).
Η μορφή της καμπύλης πιθανοτήτων τους είναι ακόμα πιο τρομακτική: Υπάρχει πιθανότητα 12% ότι η αλλαγή του κλίματος θα μειώσει την παγκόσμια παραγωγή κατά περισσότερο από 50% έως το 2100, λένε, και μια πιθανότητα 51% ότι θα μειώσει το κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά 20% μέχρι τότε, εκτός εάν οι εκπομπές μειωθούν. Συγκριτικά, η κρίση μείωσε το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά περίπου 6%, σε ένα μοναδικό σοκ.
Η κλίμακα αυτής της οικονομικής καταστροφής είναι δύσκολο να κατανοηθεί, αλλά μπορεί κανείς να φανταστεί πως θα φαινόταν ο κόσμος σήμερα με μια οικονομία η οποία θα ήταν στο μισό της σημερινής, με μισές μόνο αξίες, δημιουργώντας μόνο τα μισά αγαθά για τους σημερινούς καταναλωτές και εργαζόμενους.

9. Δηλητηριασμένοι ωκεανοί

Ότι η θάλασσα θα γίνει δολοφόνος είναι δεδομένο. Ακόμα και με μια ριζική μείωση των εκπομπών, θα έχουμε άνοδο της στάθμης της θάλασσας τουλάχιστον κατά τέσσερα πόδια(1,22 μέτρα) και ενδεχομένως δέκα πόδια (περίπου 3 μέτρα) μέχρι τα τέλη του αιώνα. 
Το ένα τρίτο των μεγάλων πόλεων του πλανήτη βρίσκεται στην ακτή, για να μην αναφέρουμε τις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, τα λιμάνια, τις ναυτικές βάσεις, τις γεωργικές εκτάσεις, την αλιεία, τα δέλτα των ποταμών, τις ελώδεις εκτάσεις και τις καλλιέργειες ριζιού. Και ακόμη και αυτά που βρίσκονται πάνω από δέκα πόδια θα πλημμυρίζουν πολύ πιο εύκολα και πολύ πιο συχνά, αν το νερό φτάσει τόσο ψηλά. 
Τουλάχιστον 600 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα σε απόσταση δέκα μέτρων από τη στάθμη της θάλασσας.
Αλλά το πνίξιμο αυτών των περιοχών είναι μόνο η αρχή. Προς το παρόν -και για καλή μας τύχη, γιατί αλλιώς θα είχαμε ήδη πολύ περισσότερη θέρμανση- περισσότερο από το ένα τρίτο του άνθρακα στον κόσμο απορροφάται από τους ωκεανούς. Αλλά το αποτέλεσμα είναι αυτό που ονομάζεται "οξίνιση των ωκεανών", η οποία από μόνη της, μπορεί να προσθέσει μισό βαθμό στη θέρμανση αυτού του αιώνα. Έχει διαπιστωθεί ήδη η λεγόμενη «λεύκανση των κοραλλιών» - πρόκειται δηλαδή για το θάνατο των κοραλλιών - που είναι πολύ άσχημα νέα, επειδή οι ύφαλοι υποστηρίζουν έως το ένα τέταρτο της θαλάσσιας ζωής και τροφοδοτούν μισό δισεκατομμύριο ανθρώπους. 

Η οξίνιση του ωκεανού θα πλήξει άμεσα τους πληθυσμούς των ψαριών, αν και οι επιστήμονες δεν είναι ακόμα σίγουροι πώς να προβλέψουν τις επιπτώσεις στα αλιεύματα από τον ωκεανό. 
Γνωρίζουν ότι σε όξινα νερά, τα στρείδια και τα μύδια θα προσπαθήσουν να αναπτύξουν τα κοχύλια τους και ότι όταν το pH του ανθρώπινου αίματος πέσει στο επίπεδο του pH των ωκεανών, όπως έχει συμβεί στις τελευταίες γενιές, προκαλεί επιληπτικές κρίσεις και ξαφνικό θάνατο.
Και δεν είναι μόνο αυτά που μπορεί να κάνει η οξίνιση των ωκεανών. Η απορρόφηση άνθρακα μπορεί να ξεκινήσει έναν φαύλο κύκλο ανατροφοδότησης, στον οποίο τα υποοξυγονωμένα νερά αναπαράγουν διάφορα είδη μικροβίων που κάνουν το νερό να έχει ακόμα πιο λίγο οξυγόνο. 
Πρώτα στα βαθιά νερά, όπου θα έχουμε νεκρές θαλάσσιες ζώνες, και στη συνέχεια θα επεκτείνονται σταδιακά προς την επιφάνεια. Εκεί, τα μικρά ψάρια θα πεθαίνουν, δεν θα μπορούν να αναπνεύσουν, πράγμα που σημαίνει ότι τα βακτήρια που καταναλώνουν οξυγόνο θα ευδοκιμούν και ο κύκλος ανάδρασης διπλασιάζεται. 

Αυτή η διαδικασία, με την οποία οι νεκρές ζώνες αναπτύσσονται σαν καρκίνοι, πνίγουν τη θαλάσσια ζωή και σβήνουν την αλιεία, έχει ήδη προχωρήσει αρκετά σε μέρη του Κόλπου του Μεξικού και λίγο έξω από τη Ναμίμπια, όπου το υδρόθειο διοχετεύεται από τη θάλασσα κατά μήκος μιας ακτογραμμής χιλίων μιλίων, που ονομάζεται“Skeleton Coast.” Το σουλφίδιο του υδρογόνου είναι πολύ τοξικό, είναι επίσης η ουσία που τελικά μπορεί να σκοτώσει το 97% της ζωής στη γη, αν ενεργοποιηθεί ο κύκλος ανατροφοδότησης και τα κυκλοφορούντα ρεύματα ενός ζεστού ωκεανού ακινητοποιηθούν - είναι το κατάλληλο αέριο για ένα φυσικό ολοκαύτωμα στον πλανήτη. Αυτό συνέβη στο παρελθόν, κατά τη διάρκεια της εξέλιξης της ζωής στον πλανήτη, όπου σταδιακά, οι νεκρές ζώνες των ωκεανών εξαπλώθηκαν, εξοντώνοντας θαλάσσια είδη που κυριάρχησαν στους ωκεανούς για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, και το αέριο που τα αδρανή νερά έδιωξαν στην ατμόσφαιρα δηλητηρίαζαν τα πάντα στην ξηρά. Τα φυτά, επίσης. Ήταν εκατομμύρια χρόνια πριν οι ωκεανοί ανακτηθούν και αναζωογονηθούν πάλι.

10. Ο σημερινός μας εφησυχασμός δεν μπορεί να διαρκέσει!

​Γιατί λοιπόν δεν μπορούμε να το αντιληφθούμε; Γιατί η υπερθέρμανση του πλανήτη και η φυσική καταστροφή δεν έχουν γίνει σημαντικά θέματα της σύγχρονης φαντασίας; Μάλλον γιατί τα διλήμματα και τα δράματα της αλλαγής του κλίματος είναι απλά ασυμβίβαστα με τα είδη των ιστοριών που λέμε στους εαυτούς μας, ειδικά σε μυθιστορήματα, τα οποία τείνουν να δίνουν έμφαση στο ταξίδι μιας ατομικής συνείδησης και όχι στην δηλητηριασμένη κοινωνική μας συνείδηση και μοίρα, στο συλλογικό μας ταξίδι με το «μπλε μικρό ιστιοφόρο μας»- τον πλανήτη γη- στο απέραντο σύμπαν.
Σίγουρα αυτή η τύφλωση δεν θα διαρκέσει - ο κόσμος που θα ζήσουμε δεν θα το επιτρέψει. Σε ένα θερμότερο κόσμο έξι βαθμών, το οικοσύστημα της Γης θα κοχλάσει και θα έχουμε πολλές φυσικές καταστροφές. Στην αρχή-ήδη το κάνουμε- θα τις θεωρούμε σαν αποτέλεσμα των «έντονων καιρικών φαινομένων»: ενός συνεχούς σμήνους τυφώνων και ανεμοστρόβιλων εκτός ελέγχου, καθώς και πλημμυρών και ξηρασιών. 
Οι ισχυρότεροι τυφώνες θα έρχονται πιο συχνά και θα πρέπει να εφεύρουμε νέες κατηγορίες με τις οποίες θα τις περιγράψουμε. 
Οι ανεμοστρόβιλοι θα μεγαλώνουν περισσότερο και ευρύτερα και θα χτυπούν πολύ πιο συχνά, και οι βράχοι θα χαλαρώσουν. 

Οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν τον καιρό για να προφητεύουν το μέλλον. Προχωρώντας προς τα εμπρός, θα βλέπουμε την εκδίκηση του παρελθόντος. Μπορούμε να αντιληφθούμε αυτό, βλέποντας για παράδειγμα πλάνα ενός παγόβουνου που καταρρέει στη θάλασσα - μια αίσθηση της ιστορίας όπου συμβαίνουν όλα με τη μία. Η κατάρρευση του παγόβουνου στη θάλασσα εμπεριέχει, την ίδια στιγμή, όλο το παρελθόν του.
Έτσι είναι. 
Πολλοί άνθρωποι αντιλαμβάνονται την αλλαγή του κλίματος ως ένα είδος ηθικού και οικονομικού χρέους, που συσσωρεύεται από την αρχή της Βιομηχανικής Επανάστασης και απειλεί την ασφάλεια των μελούμενων γενιών. Αλλά περισσότερο από το μισό της ποσότητας του άνθρακα που μεταφέρθηκε στην ατμόσφαιρα μέσω των εκπομπών, εκπέμφθηκε μόλις τις τρεις τελευταίες δεκαετίες. Από το τέλος του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου, το ποσοστό είναι 85%. 

Αυτό σημαίνει ότι, κατά τη διάρκεια μίας μόνο γενιάς, η υπερθέρμανση του πλανήτη μας έχει φέρει στο χείλος της πλανητικής καταστροφής.
Για αυτό αυτή η γενιά είναι και υπεύθυνη για να αρχίσει μια αντίδραση, να υπάρξει μια στροφή από την πορεία που εξακολουθεί να κινείται το παραγωγικό και καταναλωτικό σύστημα. 

Αντί της «μιας από τα ίδια ανάπτυξης» που προτείνουν όλα τα κόμματα εξουσίας από τα δεξιά μέχρι τα αριστερά, στα πλαίσια του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, να επιλέξει την κατεύθυνση της «αποανάπτυξης» και το πέρασμα σε μετακαπιταλιστικές, αποκεντρωμένες, τοπικοποιημένες, αμεσοδημοκρατικές κοινωνίες ισοκατανομής και του μικρότερου δυνατού οικολογικού αποτυπώματος, όσο υπάρχει ακόμα καιρός (http://www.topikopoiisi.eu/theta941sigmaepsiloniotasigmaf/36). 

Για να μην γίνει ο πλανήτης γη ακατοίκητος για τον άνθρωπο και την συντριπτική πλειοψηφία των άλλων μορφών ζωής.

Το παραπάνω κείμενο στηρίζεται και σε στοιχεία από το πρόσφατο εκτεταμένο άρθρο του David Wallace-Wells στο New York Magazine (http://nymag.com/daily/intelligencer/2017/07/climate-change-earth-too-hot-for-humans.html?utm_source=tw&utm_medium=s3&utm_campaign=sharebutton-t)



[1] Ομάδα νησιών του Βόρειου Αρκτικού Ωκεανού, 400 μίλια βόρεια της Νορβηγίας

[2] Εκατό πόδια είναι περίπου 30 μέτρα

[3] Οι Ανασάζι ήταν μία φυλή Ινδιάνων στη Βόρεια Αμερική (ΝΔ ΗΠΑ), που έχτισαν ακροπόλεις, φρούρια, δρόμους, αμφιθέατρα και αρδευτικά έργα. Η λέξη Ανασάζι στην γλώσσα των Ναβάχο σημαίνει "οι αρχαίοι". https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BD%CE%B1%CF%83%CE%AC%CE%B6%CE%B9


[4] Κάθε εισιτήριο μετ 'επιστροφής στις πτήσεις από τη Νέα Υόρκη στο Λονδίνο, κοστίζει στην Αρκτική τρία τετραγωνικά μέτρα πάγου.


πηγή topikopoiisi.eu


Η βιωσιμότητα των σχεδίων τροφοδοσίας της σύγχρονης ενεργοβόρου κοινωνίας αποκλειστικά από ΑΠΕ προσκρούει στη λογική, τα μαθηματικά και τους νόμους της φυσικής

 

Οι ΑΠΕ παγκόσμια απάτη; Μπορούν να αντικαταστήσουν τον άνθρακα;

Η απεξάρτηση από τον άνθρακα και η μετάβαση σε μια ενεργειακή οικονομία χαμηλών ή και μηδενικών ρύπων συνοδεύεται από τεράστιες δαπάνες για επενδύσεις, αλλά και από τεχνικά εμπόδια, που ορισμένοι αναλυτές χαρακτηρίζουν ανυπέρβλητα. Πόσω μάλλον όταν ηγέτες και διεθνείς οργανισμοί και αρμόδιοι φορείς την επιδιώκουν σε ορίζοντα μερικών δεκαετιών από σήμερα.
Η Κάθρην Χάρτνετ Γουάιτ γράφει στην ιστοσελίδα «The Hill» ότι πολιτικοί και άλλοι αρμόδιοι παράγοντες που «απεργάζονται» το τέλος της εποχής των ορυκτών καυσίμων, όπως ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα και η διευθύντρια της αμερικανικής Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος (EPA), Τζίνα ΜακΚάρθυ «είτε είναι ανυποψίαστοι είτε αδιάφοροι σχετικά με την κολοσσιαία, στα όρια της ματαιοπονίας, προσπάθεια που απαιτείται και τους οικονομικούς κινδύνους που συνεπάγεται μια βεβιασμένη μετάβαση από τα ενεργειακά “πυκνά” ορυκτά καύσιμα στις συγκριτικά “αραιές” Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως τα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά και οι μονάδες βιομάζας».
Σύμφωνα με τον διάσημο ενεργειακό αναλυτή Βάκλαβ Σμιλ, καθηγητή στο Τμήμα Περιβάλλοντος στο καναδικό Πανεπιστήμιο της Μανιτόμπα, η αντικατάσταση των 1.100 «ανθρακικών» Γιγαβάτ που τροφοδοτούν το ηλεκτρικό δίκτυο των ΗΠΑ από ΑΠΕ απαιτεί επενδύσεις της τάξης των 2,5 τρισ. δολαρίων σε νέα φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα.

Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν ακόμα 2 τρισ. δολάρια που έχουν ήδη δαπανηθεί σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό της ηλεκτροπαραγωγής από ορυκτά καύσιμα και των συνοδών υποδομών.

«Με εθνικό χρέος της τάξης των 19 τρισ. δολαρίων και έλλειμμα που αυξάνεται κατά 2 τρισ. ετησίως, με μια οικονομία αναιμική και μια συρρικνούμενη μεσαία τάξη, πώς μπορούν οι φορολογούμενοι να επιδοτήσουν ένα τόσο πολυέξοδο σχέδιο;» αναρωτιέται ο Σμιλ (και μαζί του ίσως θα έπρεπε να κάνουμε το ίδιο κι εμείς).


Τα τεχνικά εμπόδια

Η βιωσιμότητα των σχεδίων τροφοδοσίας της σύγχρονης ενεργοβόρου κοινωνίας αποκλειστικά από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας προσκρούει στη λογική, τα μαθηματικά και τους νόμους της φυσικής, υποστηρίζουν πολλοί.

Παρόλα αυτά, όλες οι τρέχουσες πολιτικές μείωσης των εκπομπών ρύπων προάγουν και προϋποθέτουν μια μαζική διείσδυση των ΑΠΕ στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας παράλληλα με την αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων που μέχρι σήμερα εξασφαλίζουν τις άφθονες, φθηνές και ευέλικτες ενεργειακές υπηρεσίες που απολαμβάνουμε.

Μπορεί οι κλιματικοί επιστήμονες να αποδεικνύουν τις καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και να ζητούν την απεξάρτηση από τον άνθρακα, αλλά ακόμα και οι μηχανικοί που επιχείρησαν να εκπονήσουν ένα τέτοιο σχέδιο για λογαριασμό της «πράσινης» Google κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι ΑΠΕ δεν είναι παρά μια «φρούδα ελπίδα» που δεν μπορεί να αποδώσει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.

Ο Μάικλ Κέλλυ, καθηγητής Μηχανικής στο βρετανικό Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ και μέλος της Βασιλικής Εταιρείας της Βρετανίας δήλωσε ότι «εάν οι κλιματικοί επιστήμονες αναγνώριζαν ότι η μηχανική δεν μπορεί να μειώσει τις εκπομπές ρύπων κατά 80% ως το 2050 χωρίς να προκληθούν τεράστιες βλάβες στην παγκόσμια οικονομία και την ανθρωπότητα γενικά, ίσως βελτιωνόταν το επίπεδο του δημοσίου διαλόγου». Άλλωστε ορισμένοι θεωρούν ότι στο πλαίσιο του δημόσιου διαλόγου για την ενεργειακή μετάβαση αποσιωπάται σκόπιμα η αδυναμία των ΑΠΕ να αντικαταστήσουν τον άνθρακα, αλλά και τα πυρηνικά.

Η αδυναμία αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι οι ΑΠΕ είναι εκ φύσεως απρόβλεπτες και ανεξέλεγκτες ως προς το ενεργειακό φορτίο και την πυκνότητα, καθώς εξαρτώνται από τις καιρικές συνθήκες. Στον αντίποδα, ο άνθρακας, το φυσικό αέριο και τα πυρηνικά καύσιμα είναι συγκεντρωμένες, αξιόπιστες και ευέλικτες πηγές ενέργειας.


Το «βουνό» των επιδοτήσεων

Κατά την τελευταία δεκαετία, οι φορολογούμενοι έχουν επιβαρυνθεί με εκατοντάδες δισεκατομμύρια για να επιδοτήσουν τη ραγδαία ανάπτυξη των ΑΠΕ στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ.

Παρόλα αυτά, το μερίδιο των αιολικών και των φωτοβολταϊκών πάρκων στη συνολική ηλεκτροπαραγωγή παραμένει ελάχιστο. Το 1990 όταν αιολικά και φωτοβολταϊκά, οι δύο κύριες τεχνολογίες ΑΠΕ πλην υδροηλεκτρικών, βρίσκονταν ακόμα στα «σπάργανα» αντιστοιχούσαν στο 0,45% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής. Το 2010 μετά την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών και πανέλων έφτασαν στο 0,75% και σήμερα μετά βίας φτάνουν το 1%.
Αντίστοιχα, τα ορυκτά καύσιμα καλύπτουν ποσοστό από 85 ως 90 τοις εκατό της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής.


Το ενεργειακό αποτύπωμα των ΑΠΕ

Μπορεί οι ΑΠΕ να παράγουν ρεύμα με μηδενικές εκπομπές ρύπων, αλλά το ενεργειακό αποτύπωμα που ενσωματώνουν ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά για την κατασκευή τους είναι πολύ υψηλό.

Επίσης, η ηλιακή και η αιολική ενέργεια χρειάζονται περισσότερο εξοπλισμό για να παραγάγουν την «καθαρή» Κιλοβατώρα τους σε σύγκριση με τον άνθρακα και το φυσικό αέριο.

Σύμφωνα με τον Τζέσσε Αύζουμπελ, Διευθυντή του Προγράμματος για το Ανθρώπινο Περιβάλλον στο Πανεπιστήμιο Ροκφέλλερ, «ενώ μια μονάδα φυσικού αερίου με τεχνολογία συνδυασμένου κύκλου χρησιμοποιεί τρεις μετρικούς τόνους χάλυβα και 27 κυβικά μέτρα τσιμέντου ανά Μεγαβατώρα κατά μέσο όρο, ένα μέσο αιολικό πάρκο χρησιμοποιεί 460 μετρικούς τόνους χάλυβα και 870 κυβικά μέτρο τσιμέντου».

Λόγω της διαλείπουσας παραγωγής και της στοχαστικότητας (τυχαιότητας) της παραγωγής τους χρειάζονται δύο ή τρεις μονάδες ισχύος σε ανεμογεννήτριες για να αντικαταστήσουν μια μονάδα ισχύος σε ορυκτά καύσιμα.

Μπορεί να «διαφημίζεται» η εκρηκτική άνοδος στην παγκόσμια εγκατεστημένη ισχύ των ΑΠΕ, αλλά αυτό που μετράει είναι το ποσοστό του χρόνου στον οποίο η εγκατάσταση λειτουργεί στην ονομαστική της ισχύ (capacity factor). Ο λόγος αυτός είναι κατά πολύ χαμηλότερος στις ανεμογεννήτριες με 20% έναντι 60-70% στον άνθρακα και 90% στα πυρηνικά εργοστάσια.


Οι χρήσεις γης

Τεράστιες είναι και οι απαιτήσεις των ΑΠΕ σε χώρο εάν υποθέσουμε ότι πάνω σε αυτές θα βασιστεί η απεξάρτηση από τον άνθρακα καθώς για την ίδια εγκατεστημένη ονομαστική ισχύ καλύπτουν χιλιάδες φορές μεγαλύτερη έκταση από τις μονάδες άνθρακα και τα πυρηνικά εργοστάσια, ενώ συχνά η εγκατάστασή τους προκαλεί βλάβες σε φυσικά οικοσυστήματα.

Το Σχέδιο για την Καθαρή Ενέργεια της EPA προβλέπει την εγκατάσταση αιολικών πάρκων σε έκταση 28 εκατομμυρίων στρεμμάτων για να καλυφθεί μόλις ένα μικρό κλάσμα της συνολικής ζήτησης για ηλεκτρική ενέργεια στη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη.

Συν τοις άλλοις το σύνολο των ενεργειακών υποδομών πάνω στις οποίες βασίζεται το σύγχρονο μοντέλο ζωής, παραγωγής και κατανάλωσης είναι προσαρμοσμένες στα ορυκτά καύσιμα: ανθρακωρυχεία, πηγάδια πετρελαίου και φυσικού αερίου, αγωγοί, γραμμές μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, ηλεκτρικά δίκτυα, τερματικοί σταθμοί καυσίμων, λιμάνια, τραίνα, φορτηγά, τάνκερ, βενζινάδικα, εξοπλισμός εξορύξεων, μονάδες επεξεργασίας και διύλισης, ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες, μονάδες πετροχημικών.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, η απεξάρτηση από τον άνθρακα δεν είναι μια απλή υπόθεση. 

Η μαζική διείσδυση των ΑΠΕ θα απαιτούσε την κατασκευή εκτεταμένων υποδομών συγκέντρωσης της διάσπαρτης ενέργειας σε αντίθεση με το παρόν σύστημα που απλώς αποσταθεροποιεί -με την στοχαστική διάχυση αιολικής και ηλιακής ισχύος- τα δίκτυα και προκαλεί απορρίψεις ηλεκτρικού ρεύματος.

Επίσης, μια τέτοια μαζική επένδυση στις ΑΠΕ θα ακύρωνε τον βασικό κλιματικό στόχο της εξοικονόμησης ενέργειας διότι τα ηλεκτρικά φορτία που θα απαιτούνταν για την κατασκευή και εγκατάσταση ανεμογεννητριών, φωτοβολταϊκών πάνελ, νέων δικτύων και λοιπού εξοπλισμού θα αντιστάθμιζε το όποιο όφελος.

Ήδη, οι γερμανοί φορολογούμενοι, σε μια χώρα όπου οι ΑΠΕ έχουν γνωρίσει πρωτοφανή ανάπτυξη, πληρώνουν πανάκριβα το ηλεκτρικό ρεύμα.
Όπως επισημαίνει ο Σμιλ «η ταχεία αντικατάσταση του άνθρακα από πηγές χαμηλής ενεργειακής πυκνότητας δεν μπορεί να γίνει δίχως τη διάλυση της σύγχρονης αστικής κοινωνίας όπως τη γνωρίζουμε».

Οι οικονομικές συνέπειες της ραγδαίας διείσδυσης των ΑΠΕ, ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα που δεν κατασκευάζουν αλλά εισάγουν τον εξοπλισμό ενισχύοντας το ΑΕΠ παραγωγών όπως η Κίνα, η Γερμανία και η Δανία, είναι τεράστιες.

«Χωρίς τις επιδοτήσεις, οι ΑΠΕ θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε μικρές, εξειδικευμένες αγορές για την κάλυψη πολύ συγκεκριμένων αναγκών. Δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν τον άνθρακα σε τεχνικό και οικονομικό επίπεδο» αναφέρει η Χάρτνετ Γουάιτ.

Ήδη στη Γερμανία πληρώνουν την Κιλοβατώρα τρεις φορές ακριβότερα από τις ΗΠΑ και ένα εκατομμύρια νοικοκυριά βρίσκονται στο όριο της ενεργειακής φτώχειας.

Σε κάθε περίπτωση, τα παραπάνω θα πρέπει να μας κάνουν να αναλογιστούμε πάνω στους τεχνικούς και οικονομικούς όρους με τους οποίους θα γίνει η μετάβαση σε ένα «πράσινο» ενεργειακό μοντέλο.

 
Κρυφά κόστη και περιορισμοί

Επιδοτήσεις δεν απολαμβάνουν μόνο οι ΑΠΕ, αλλά και ο άνθρακας και μάλιστα πολύ υψηλότερες όπως είχε δείξει μια έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η οποία λάμβανε υπόψη και τα κρυφά κόστη από την καύση ορυκτών καυσίμων.

Όσον αφορά όμως στο τεχνικό σκέλος της μετάβασης, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι οι ΑΠΕ έχουν ακόμα πολύ δρόμο να διανύσουν για να μπορέσουν να θεωρηθούν αξιόπιστες.

Ήδη η τεχνολογική έρευνα επικεντρώνεται στην αύξηση της αποδοτικότητας των συστημάτων παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας, στην ανάπτυξη έξυπνων δικτύων, αλλά και στην αποθήκευση αυτής της ενέργειας ώστε να ακυρωθεί το βασικό μειονέκτημα των «πράσινων» τεχνολογιών: αυτό της στοχαστικότητας και της διαλείπουσας παραγωγής.




πηγή econews


 

Παρασκευή, 25 Αυγούστου 2017

Είναι εφικτή η διάσωση της Μεσοχώρας και του Αχελώου με ακυρωμένα τα έργα της εκτροπής, τελειωμένο το φράγμα της Μεσοχώρας και τη χώρα σε μνημόνια;


Φράγμα Μεσοχώρας. Η νέα πραγματικότητα, τα νέα καθήκοντα!

του Γιώργου Κ. Χονδρού

Πέρασαν περισσότερα από τριάντα χρόνια από τότε που ξεκίνησε η προπέτεια της Μεσοχώρας και ταυτόχρονα ο συναρπαστικός αγώνας των κατοίκων για να την διασώσουν. “Το Φράγμα” έχει πάρει σχεδόν μυθικές διαστάσεις, στοίχειωσε γενιές ολόκληρες Μεσοχωριτών, αποτελεί μέχρι και σήμερα το βασικό θέμα συζήτησης, όπου υπάρχουν, ζουν, συναντιούνται Συγχωριανοί μας.

Το γεγονός ότι είμαστε σε μια νέα φάση – την πιο κρίσιμη ίσως – μας υποχρεώνει σε μια ουσιαστική ανακεφαλαίωση, αναστοχασμό και προετοιμασία για τις επόμενες αναπόφευκτες μάχες. 
Αυτό θα προσπαθήσω να καταφέρω με το παρόν κείμενο. 
Κανένα άλλο μεγάλο έργο στην Ελλάδα δεν συνοδεύτηκε από τόσες συγκρούσεις, τόσες μετατροπές, αλλαγές μεγέθους και χρήσεων, τόση προπαγάνδα και ανεύθυνα ψέμματα, όσο η Εκτροπή του Αχελώου και το Φράγμα Μεσοχώρας. 
Θα χρησιμοποιήσω εδώ στοιχεία, αποκλειστικά από τα επίσημα κείμενα και έγγραφα, έτσι ώστε να σταματήσει επιτέλους η ανεύθυνη και επικίνδυνη παραπληροφόρηση των κατοίκων.

Σύντομη ιστορική αναδρομή του έργου της εκτροπής του Αχελώου

Το 1925 για πρώτη φορά άρχισε να καλλιεργείται η ιδέα της εκτροπής του ποταμού Αχελώου στη θεσσαλική πεδιάδα από τον καθηγητή του ΕΜΠ κ. Κουτσοκώστα.

Το 1958 διατυπώνεται η πρόταση από το κ. Κουτσοκώστα σε εκθεσή του προς τη ΔΕΗ. Η εκτροπή προβλέπονταν να γίνει με σήραγγα μήκους περίπου 20 χιλιομέτρων από την περιοχή της Μεσοχώρας.

Το 1964 ο Γεώργιος Παπανδρέου σε ομιλία του στην κεντρική πλατεία της Λάρισας ήταν ο πρώτος πολιτικός που εξάγγειλε το έργο της εκτροπής του Αχελώου.

Τη δεκαετία του 1960 και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970 έγιναν μια σειρά από μελέτες με σκοπό την αξιοποίηση των υδατικών πόρων της Θεσσαλίας και του Αχελώου με σημαντικότερες αυτές της ελβετικής εταιρίας ELECTRO WATT (EW) και της καναδικής εταιρίας (SNC). Η μελέτη της EW (1968 – 1974) είχε ως κύρια κατεύθυνση την ανάπτυξη του θεσσαλικού κάμπου στα πλαίσια του υδρολογικού δυναμικού των λεκανών απορροής της περιφέρειας Θεσσαλίας. Η «εκτροπή του Αχελώου» ερευνήθηκε από την EW ως εναλλακτική λύση, αλλά απορρίφθηκε λόγο αντιοικονομικότητας για ενεργειακή εκμετάλλευση και λόγο προβλημάτων χρηματοδότησης. Η μελέτη της SNC (1971-1972) αφορούσε την ενεργειακή αξιοποίηση των υδάτων του Αχελώου για λογαριασμό της ΔΕΗ . Η λύση της εκτροπής εξετάσθηκε και σε αυτήν τη μελέτη αλλά απορρίφθηκε ως αντιοικονομική, προτάθηκε δε στη ΔΕΗ σαν βέλτιστη λύση η κατασκευή μιας σειράς υδροενεργειακών έργων κατά μήκος του ρου του Αχελώου.

Το 1972 ο υδροενεργειακός μηχανικός της ΔΕΗ Σ. Μαγειρίας συμπεριέλαβε το σχέδιο εκτροπής του Αχελώου από τη θέση Συκιά με φράγμα στην Παλαιοκαρύα Πύλης μέσα από μιά σειρά προτάσεων διαφόρων εκτροπών με σκοπό την ανάπτυξη της Θεσσαλίας. Η επιτροπή που συστάθηκε για την αξιολόγηση των προτάσεων Μαγειρία απέρριψε την εκτροπή με το αιτιολογικό ότι η υδροηλεκτρική εκμετάλλευση του Αχελώου μέσα στην κοίτη του είναι πιο συμφέρουσα για την ΔΕΗ.

Κατά τα έτη 1973-1977 έγιναν διάφορες μελέτες επιτροπών και ομάδων εργασίας για το έργο, με σημαντικότερη την έκθεση της ΕΣΥΟ (Επιτροπή Συνεργασίας Υδατικής Οικονομίας), όπου διαπιστώθηκε ότι το υδατικό έλλειμα της θεσσαλίας ξεπερνά το 1,5 διδ m3 νερού το χρόνο και προτάθηκε η κάλυψή του μέσω της εκτροπής του Αχελώου.

Το 1978 στο συνέδριο του ΤΕΕ Λάρισας με θέμα « Το υδατικό δυναμικό της Θεσσαλίας» προτείνεται η άμεση προώθηση της μελέτης και υλοποίησης του έργου της εκτροπής του Αχελώου. Τον ίδιο χρόνο ανατίθεται στη ΔΕΗ σε συνεργασία με το ΥΠ.ΓΕ, ΥΠ.ΔΕ και Τ.Γ.Μ.Ε. μελέτη επανεξέτασης του υδατικού προβλήματος του Θεσσαλικού κάμπου και η ανεύρεση βέλτιστης λύσης αντιμετώπισής του. Το Νοέμβριο, στην έκθεση της, η ομάδα εργασίας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι θα πρέπει να ανατεθεί σε ειδικό γραφείο η μελέτη σκοπιμότητας του έργου.

Το 1979 η Κυβέρνηση Γ. Ράλλη με Υπουργό Συντονισμού τον Κ. Μητσοτάκη εγκρίνει πόσο 200 εκ. δρχ. για τη μελέτη του έργου.

Το 1980 η ομάδα εργασίας της ΔΕΗ υποβάλλει στο Υπουργείο Συντονισμού τα συμβατικά τεύχη και τις προδιαγραφές για την μελέτη τεχνικής ευστάθειας και οικονομικής σκοπιμότητας του έργου.

Το Σεπτέμβριο του 1981 λίγο πριν τις βουλευτικές εκλογές με απόφαση του Υπουργείου Συντονισμού, προκηρύσσεται διεθνής διαγωνισμός για την ανάθεση εκπόνησης της μελέτης του έργου.

Το Νοέμβριο του 1981 η νέα κυβέρνηση του Α. Παπανδρέου ακυρώνει την προκήρυξη για τη μελέτη σκοπιμότητας του έργου.

Τον Ιούνιο του 1982 γίνεται Πανθεσσαλική διάσκεψη διανομαρχιακού χαρακτήρα και προβάλλεται η εκτροπή του Αχελώου ως καθολικό αίτημα του Θεσσαλικού λαού και των οργανώσεών του. Το ίδιο μήνα σε σύσκεψη υπηρεσιακών παραγόντων μεταξύ ΔΕΗ και Υ.Σ., ΥΠ.ΓΕ, ΥΠ.ΔΕ συμφωνείται η άμεση προώθηση μελέτης για την αντιμετώπιση του υδατικού προβλήματος της Θεσσαλίας μέσω της εκτροπής υδάτων από τον Αχελώο ποταμό στο Θεσσαλικό κάμπο.

Το Μάρτιο του 1983 ο πρωθυπουργός Α. Παπανδρέου εξαγγέλει στους εορτασμούς για την επέτειο του ξεσηκωμού στο Κιλελέρ ότι «η κυβέρνηση μελετά την εκτροπή». και συστήνεται για το σκοπό αυτό Διυπουργικό Συντονιστικό Όργανο (ΔΣΟ) από τους υπουργούς ΥΠΕΘΠ, ΥΠΓΕ, ΥΠΕΧΩΔΕ, ΥΒΕΤ, και Εκτελεστική Γραμματεία (ΕΓ) από εκπροσώπους των υπουργών μελών του ΔΣΟ. Τον ίδιο χρόνο εντάσσεται η εκτροπή στο πενταετές πρόγραμμα 1983-1987.

Το 1984 πριν από τις ευρωεκλογές, ο πρωθυπουργός Α. Παπανδρέου και πάλι στους εορτασμούς για την επέτειο του ξεσηκωμού στο Κιλελερ δηλώνει την τελική απόφαση της κυβέρνησης για την πραγματοποίηση του έργου λέγοντας ότι «η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ έβαλε την εκτροπή στο πενταετές 1983-87».

Τον Ιούνιο του 1984, η ΔΕΗ υποβάλει προκαταρκτική μελέτη σύμφωνα με την οποία προσδιορίζονται διάφορες εναλλακτικές λύσεις, διερευνώνται οι προϋποθέσεις μελέτης και κατασκευής του έργου και προσδιορίζονται οι απαιτούμενες ενέργειες για την απόκτηση των δεδομένων που πρέπει να συλλεγούν και να αναλυθούν. Μετά τη σχηματοποίηση της ταυτότητας του έργου επικράτησε ένα βασικό σχέδιο εκτροπής (1,1 έως 1,5 δις μ3 ετήσιας ποσότητας νερού) που αποτέλεσε με μικρές παραλλαγές τη βάση για την περαιτέρω υλοποίηση του έργου και περιελάμβανε τα εξής έργα :

1 Φράγμα και ταμιευτήρας Μεσοχώρας

2 Σήραγγα παραγωγής Μεσοχώρας –Γλύστρας και ΥΗΣ Γλύστρας

3 Φράγμα, ταμιευτήρας και ΥΗΣ Συκιάς

4 Σήραγγα εκτροπής Αχελώου προς Θεσσαλία (Συκιά-Πευκόφυτο) και ΥΗΣ Πευκοφύτου

5 Φράγμα, ταμιευτήρας και ΥΗΣ Μουζακίου

6 Φράγμα και ταμιευτήρας Πύλης

7 Συνδετήρια σήραγγα ταμιευτήρων Πύλης-Μουζακίου

8 Αναρρυθμιστική δεξαμενή και μικρός ΥΗΣ Μαυρομματίου

Την ίδια χρονιά, η ΕΕ εκφράζει επιφυλάξεις για την εκτροπή μετά από την υποβολή σχετικού μνημονίου της Ελλάδας για το έργο.

Το 1985 ξεκινούν οι προκαταρκτικές εργασίες στη Μεσοχώρα, την Συκιά, την Πύλη, και το Μουζάκι.

Το 1986 η ΔΕΗ αρχίζει την κατασκευή του φράγματος της Μεσοχώρας.

Το 1987 εντάσσονται μέρος των έργων κεφαλής (Φράγμα Μεσοχώρας, φράγμα Συκιάς, ήμισυ της σήραγγας εκτροπής) και κατασκευής του αρδευτικού δικτύου στη Θεσσαλία για την άρδευση 300.000 στρεμμάτων στο Μεσογειακό Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Ανατολικής και Κεντρικής Ελλάδας (ΜΟΠ/ΑΚΕ). Επίσης προκηρύσσεται διεθνής διαγωνισμός για το σύνολο των έργων κεφαλής (Φράγμα Μεσοχώρας, φράγμα και υδροηλεκτρικός σταθμός Συκιάς, σύνολο της σήραγγας εκτροπής, υδροηλεκτρικός σταθμός Πευκόφυτου) και το αρδευτικό έργο.

Το 1988 γίνεται διημερίδα του ΤΕΕ, στην Αθήνα και υποβάλλεται η πρώτη μελέτη σκοπιμότητας από την Morgan Grenfeld .(Σύμφωνα με τη μελέτη το έργο θα απαιτούσε τουλάχιστον 12 χρόνια για να ολοκληρωθεί με κόστος 986 δις. Δρχ.)

Το 1989 γίνεται υποβολή των τελικών προσφορών του διεθνούς διαγωνισμού από έναν και μόνο όμιλο (TAYEURO). Τον ίδιο χρόνο συστήνεται διυπουργική μελετητική ομάδα (ΥΠΕΘΟ, ΥΠΓΕ, ΥΠΕΧΩΔΕ, ΥΒΕΤ), η οποία εκπονεί «Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων στο δέλτα του Αχελώου από την εκτροπή του στη Θεσσαλία». Επίσης, η ΕΕ εξαρτά τη χρηματοδότηση από την τήρηση των όρων που περιλαμβάνονται στη ΜΠΕ.

Το 1990 η ΕΕ εξαιρεί οριστικά τη χρηματοδότηση αρδευτικών έργων και η Ελληνική Κυβέρνηση αναγκάζεται να αφαιρέσει το αρδευτικό έργο των 300.000 στρεμμάτων από το αντικείμενο του διεθνούς διαγωνισμού. Στη συνέχεια εντάσσονται τα λοιπά έργα κεφαλής (Υδροηλεκτρικός σταθμός Συκιάς, υπόλοιπο σήραγγας εκτροπής, υδροηλεκτρικός σταθμός Πευκόφυτου) στο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (ΚΠΣ).

Το 1991 η τεχνική επιτροπή αξιολόγησης του διεθνούς διαγωνισμού κάνει δεκτή την προσφορά της TAYEURO. Τον ίδιο χρόνο η Ελληνική Κυβέρνηση εγκρίνει τους περιβαλλοντικούς όρους για τα φράγματα Μεσοχώρας και Συκιάς. Επίσης διαρρέει επιστολή του διοικητή της ΔΕΗ Θ. Ξανθόπουλου προς τον τύπο στην οποία η ΔΕΗ ζητά αποζημίωση ύψους 139,7 δις δρχ. λόγο ζημίας που υφίσταται εξαιτίας του έργου της εκτροπής.

Το 1992 η ΕΕ διαπιστώνει παραβίαση των κοινοτικών κανόνων ως προς την ανάθεση του έργου. Επίσης τον ίδιο χρόνο η Ελληνική Κυβέρνηση εγκρίνει τους περιβαλλοντικούς όρους για τη σήραγγα εκτροπής και για τους σταθμούς Πύλης και Μουζακίου.

Το 1993 υπογράφεται η σύμβαση με την TAYEURO. Παραδίδονται δύο μελέτες που ερευνούν το έργο ως καθαρά ενεργειακό με αντίθετα συμπεράσματα (θετική της LDK Consultants, αρνητική της Colenco). Η ΕΕ αναθέτει στην Cooper & Lybrand την σύγκριση των δύο μελετών και η Cooper & Lybrand αποφαίνεται ότι το έργο θα ήταν βιώσιμο υπό εξαιρετικά απίθανες συνθήκες. Η ΕΕ γνωστοποιεί στην ελληνική πλευρά ότι οι όροι της σύμβασης ανάθεσης του έργου αντίκεινται στους όρους της προκήρυξης και κατά συνέπεια υπάρχει ενδεχόμενο παραπομπής της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Οι συστάσεις αυτές της ΕΕ συνεχίζονται μέχρι τις αρχές του επόμενου έτους. Γίνεται προσφυγή των περιβαλλοντικών οργανώσεων στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) με κύριο θέμα την έλλειψη μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για το σύνολο του έργου.

Το 1994 η σύμβαση ακυρώνεται ύστερα από παρέμβαση της ΕΕ σύμφωνα με τη οποία οι όροι του διαγωνισμού του 1987 παραβιάζουν το κοινοτικό δίκαιο. Τον ίδιο χρόνο το ΣτΕ εκδίδει τις ακυρωτικές απόφασεις αριθμ. 2759-2760/1994 κατά των υπουργικών αποφάσεων με τις οποίες εγκρίθηκαν οι περιβαλλοντικοί όροι για την κατασκευή των φραγμάτων Μεσοχώρας-Συκιάς και Πύλης-Μουζακίου και διατάσσει τη διακοπή των έργων με το σκεπτικό ότι η συνολική επίδραση ενός σύνθετου και πολύπλοκου τεχνικού έργου δεν ισούται με το άθροισμα των συνεπειών των επί μέρους τεχνικών έργων αλλά είναι πολλαπλάσιο, λόγω του δυναμικού χαρακτήρα των διαταρασσόμενων φυσικών και ανθρωπογενών οικοσυστημάτων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση. Επομένως μόνο με μια συνολική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων θα ήταν δυνατόν να διαγνωστούν σε όλη τους την έκταση οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εκτροπής. Στη συνέχεια εξαγγέλλεται η μικρότερη(600 x 106 μ3 ) – ήπια ή οικολογική εκτροπή όπως ονομάσθηκε. Το έργο χαρακτηρίζεται ως πολλαπλής σκοπιμότητας(ενεργειακό, αρδευτικό, περιβαλλοντικό). Επίσης γίνεται υποβολή του επιχειρησιακού προγράμματος «Αχελώος» στην ΕΕ για χρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (ΚΠΣ) 1994 - 1999.

Το 1995, με σκοπό την συμμόρφωση με τις αποφάσεις του (ΣτΕ), συντάσσεται η «συνολική» Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) σε χρονκό διάστημα περίπου 3 μηνών και ακολουθεί η έγκριση των περιβαλλοντικών όρων (23271/15-12-1995) και η αδειοδότηση του έργου. Παρά τις αντιδράσεις για το φράγμα της Μεσοχώρας, η ΔΕΗ ολοκληρώνει το έργο το καλοκαίρι. Τον ίδιο χρόνο επιστημονική επιτροπή του ΕΜΠ μετά από ενασχόληση 18 μηνών με το έργο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η πραγματοποίησή του θα προξενήσει πολύ μεγαλύτερα προβλήματα από αυτά που σκοπεύει να λύσει. Τέλος εκδίδεται από το (ΣτΕ) απόφαση αριθ. (3943/1995) που ακυρώνει την άρνηση του ΥΒΕΤ να παράσχει στις περιβαλλοντικές οργανώσεις την πρόσβαση στα στοιχεία που σχετίζονται με έργα της εκτροπή.

Το 1996 κυρώνεται από τη Βουλή η σύμβαση με τη ρωσική κοινοπραξία (ΑΤΡ) για την προμήθεια του ηλεκτρικού και του μηχανολογικού εξοπλισμού των σταθμών Συκιάς και Πευκοφύτου. Επίσης προκηρύσσεται ο διαγωνισμός για το φράγμα Συκιάς και τη σήραγγα εκτροπής και γίνεται η ανάθεση του φράγματος Συκιάς στη μειοδότρια κοινοπραξία. (Προοδευτική ΑΤΕ - ΑΤΕΜΚΕ ΑΤΕ - ΑΤΤΙΚΑΤ ΑΤΕ - ΑΒΑΞ ΑΕ). Τα έργα στο φράγμα της Συκιάς ξεκινούν.

Το 1997 γίνεται η ανάθεση της σήραγγας εκτροπής στη μειοδότρια κοινοπραξία (IMPREGILO Spa - ΤΕΓΚ ΑΕ - Γνώμων ΑΕ ).

Το 1998-99 συνεχίζονται οι εργασίες με αρκετά τεχνικά προβλήματα και περιορισμένη χρηματοδότηση.

Το 2000 το ΣτΕ εκδίδει την ακυρωτική απόφαση αριθμ 3478/2000 κατά της κοινής υπουργικής απόφασης του 1995, με την οποία εγκρίθηκαν οι περιβαλλοντικοί όροι του έργου και επίσης διατάσσει τη διακοπή των έργων με το σκεπτικό ότι δεν υπάρχει διερεύνηση εναλλακτικών λύσεων για την διάσωση του ναού του Αγίου Γεωργίου στο Μυρόφυλλο Τρικάλων.

Το 2001 διαλύεται η εργολαβία του φράγματος Συκιάς και εκπονείται συμπληρωματική ΜΠΕ για το έργο που θα περιλαμβάνει και λύσεις σύμφωνα με τις αποφάσεις του ΣτΕ για το ναό του Αγίου Γεωργίου στο Μυρόφυλλο Τρικάλων.

Το 2002 παραδίδεται η μελέτη για την διάσωση του ναού του Αγίου Γεωργίου και αρχίζουν οι διαδικασίες για την έγκριση της νέας μελέτης από το ΥΠΕΧΩΔΕ.

Το 2003 υπογράφεται η έγκριση της συμπληρωματικής ΜΠΕ (ΚΥΑ αριθμ. 131957/19-3-2003) με τους νέους περιβαλλοντικούς όρους και ξεκινούν και πάλι οι εργασίες στη σήραγγα εκτροπής. Επίσης επαναπροκηρύσσεται ο διαγωνισμός για το φράγμα Συκιάς (5-11-2003) αλλά αναβάλλεται για τις (14-1-2004).

Το 2004 αναβάλλεται εκ νέου ο διαγωνισμός για το φράγμα της Συκιάς δύο φορές, την πρώτη για τις 31-3-2004 και τη δεύτερη για το έτος 2005.

Το 2005 διενεργείται ο διαγωνισμός και γίνεται η ανάθεση και η υπογραφή της σύμβασης για το φράγμα Συκιάς στη μειοδότρια κοινοπραξία (Μηχανική Α.Ε.). Το ΣτΕ εκδίδει την ακυρωτική απόφαση αριθμ. 1688./3-6-2005 κατά της έγκριση της συμπληρωματικής ΜΠΕ (ΚΥΑ αριθμ. 131957/19-3-2003) με το σκεπτικό ότι δεν υπάρχει εθνικό σχέδιο διαχείρισης υδατικών πόρων όπως προβλέπεται από την ελληνική και την κοινοτική νομοθεσία.

Το 2006 το ΣτΕ εκδίδει τις ακυρωτικές αποφάσεις αριθμ.1186-1187/2006 κατά της ανάθεσης του έργου στην εταιρεία Μηχανική Α.Ε. για την ολοκλήρωση του φράγματος της Συκιάς σύμφωνα με το σκεπτικό του ότι οι εν λόγω αποφάσεις βασίστηκαν στις μελέτες περιβαλλοντικών όρων τις οποίες είχε ακυρώσει το ΣτΕ το 2005. Στη συνέχεια ο υπουργός ΥΠΕΧΩΔΕ κ. Γ. Σουφλιάς με την ψήφιση του Ν. 3481/2006 από την ολομέλεια της Βουλής, παρακάμπτει τις αποφάσεις του (ΣτΕ) με νόμο και ξεμπλοκάρει τα έργα της εκτροπής. Σύμφωνα με το νόμο αυτό δημόσια έργα που αφορούν στην εκτροπή του Αχελώου και δημοπρατήθηκαν ή κατασκευάσθηκαν ή βρίσκονται στο στάδιο κατασκευής επιτρέπεται να λειτουργήσουν ή να ολοκληρωθεί η κατασκευή τους.

Το 2007 γίνεται επανέναρξη των εργασιών στη σήραγγα εκτροπής και στο φράγμα Συκιάς. Το ΣτΕ με την απόφαση αριθ. 999/2007 απορρίπτει την αίτηση αναστολής φορέων της Αιτωλοακαρνανίας και οργανώσεων που ζητούσαν αναστολή της απόφασης του υπουργού ΥΠΕΧΩΔΕ, η οποία ενέκρινε το αποτέλεσμα της δημοπρασίας για την εκτέλεση του έργου αποπεράτωσης του φράγματος Συκιάς. Το ΣτΕ έκρινε ότι η αίτηση στρέφεται ευθέως κατά του νόμου (Ν. 3481/2006) και ακολούθησε την πάγια νομολογία του δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία ελέγχονται μόνον οι διοικητικές πράξεις που εκδίδονται βάσει νόμου και όχι οι ίδιοι οι νόμοι.

Το 2008 συνεχίζονται οι εργασίες στη σήραγγα εκτροπής και στο φράγμα της Συκιάς όπου ανακύπτουν τεχνικά προβλήματα.

Το 2009 συνεχίζονται οι εργασίες στο φράγμα της Συκιάς και ολοκληρώνονται οι εργασίες διάτρησης στη σήραγγα εκτροπής μήκους 17.504 μέτρων τον Απρίλιο του 2009. 

Το ΣτΕ με την αποφασή αριθ. 3054/09-10-2009 έκρινε αντίθετο το σύνολο των έργων της εκτροπής προς την κοινοτική νομοθεσία του περιβάλλοντος και υπέβαλε σειρά προδικαστικών ερωτημάτων προς το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

Η απόφαση αυτή στρέφεται ευθέως κατά του νόμου «Σουφλιά» (Ν. 3481/2006) θέτοντας σε αμφιβολία τη δυνατότητα της Πολιτείας να καταστρατηγεί τις αποφάσεις των δικαστηρίων και να «περνάει» με νόμο έργα. Η εισηγήτρια, σύμβουλος Επικρατείας κ. Κατερίνα Σακελλαροπούλου ζήτησε να μεταστραφεί η νομολογία του ΣτΕ, θεωρώντας ότι η μη δικαστική έρευνα των αποφάσεων της Πολιτείας που κυρώνονται με νόμο δημιουργούν έλλειμμα δικαστικής προστασίας.

Το 2010 σύμφωνα με τις δηλώσεις της υπουργού ΥΠΕΚΑ κ. Τ. Μπιρμπίλη (ΣΚΑΪ, 10/02/2010) πρόκειται να προκηρυχθεί διαχειριστική μελέτη προκειμένου να απαντηθεί το ερώτημα σχετικά με την αναγκαιότητα ή μη του έργου. Επίσης εκδίδεται η απόφαση υπ’ αριθμ. (141/2010) της Επιτροπής Αναστολών του ΣτΕ μετά από αίτηση του «Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση (WWF) Ελλάς», που ζητούσε να ανασταλούν προσωρινά τα έργα της εκτροπής. Σύμφωνα με την απόφαση αυτή το ΣτΕ διατάσσει: α) την άμεση διακοπή όλων των εργασιών που διενεργούνται και αποσκοπούν στην κατασκευή του έργου της μερικής εκτροπής του άνω ρου του ποταμού Αχελώου προς τη Θεσσαλία, καθώς και την αποχή από κάθε υλική ενέργεια που κατατείνει στην ολοκλήρωση και λειτουργία των έργων που συνδέονται με το εγχείρημα της εκτροπής, β) τη μη λειτουργία όσων εκ των έργων χρήσης και αξιοποίησης υδάτων έχουν ολοκληρωθεί1.

Ως έργο κεφαλής της Εκτροπής του Αχελώου, το φράγμα Μεσοχώρας έχει τα παρακάτω τεχνικά χαρακτηριστικά που σήμερα δεν μπορούν να μετατραπούν:

ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΑΣ

Ανώτατη στάθμη λειτουργίας 770 m

Κατώτατη στάθμη λειτουργίας 731 m

Συνολικός όγκος (Α.Σ.Λ.) 358 x 106 m3

Ωφέλιμος όγκος 228 x 106 m3

Επιφάνεια 7,8K m2

ΦΡΑΓΜΑ

Τύπος Λιθόρριπτo με αvάvτη πλάκα από σκυρόδεμα

Μήκος στέψης 240m

Υψόμετρο στέψης 775m

Ύψος Φράγματος (από την κοίτη) 150m

Όγκος φράγματος 5x106 m32

Ο αγώνας κατά της Εκτροπής και του φράγματος Μεσοχώρας

Ουσιαστικά, ταυτόχρονα με την εξαγγελία των έργων ξεκίνησαν και οι αντιδράσεις εναντίων τους. Το σύνολο των περιβαλλοντικών οργανώσεων, των Φορέων της Δυτικής Ελλάδας, των κατοίκων της Μεσοχώρας και του Κινήματος υπεράσπισης της Φύσης και των δημόσιων αγαθών, ανέδειξαν τον αγώνα κατά της Εκτροπής Αχελώου και κατά του φράγματος Μεσοχώρας, σε έναν αγώνα- σύμβολο. Ταυτόχρονα το ΣτΕ ακύρωσε αρκετές φορές το σύνολο των έργων. (Η πρώτη προσφυγή έγινε το 1993 και η τελευταία το 2015 !).

Η κατάσταση σήμερα

Το 2009 ψηφίζεται ο Ν3734 ο οποίος προέβλεπε αναγκαστική απαλλοτρίωση ολόκληρου του Χωριού, τόσο του κατακλυζόμενου, όσο και του μη κατακλυζόμενου.

Από τους χιλιάδες φερόμενους ιδιοκτήτες, 456 υπογράφουν προσύμφωνο οικειοθελούς παραχώρησης της περιουσίας τους, 98 φερόμενοι ιδιοκτήτες υπογράφουν αίτημα απόκτησης οικοπέδου στους “χώρους μετεγκατάστασης”.

Άκυρα τα προσύμφωνα και η απαλλοτρίωση

Η απόφαση 26/2014 του ΣτΕ που ακυρώνει τους περιβαλλοντικούς όρους των έργων, ακυρώνει επί της ουσίας και την απαλλοτρίωση. Άρα μετά την απόφαση αυτή του ΣτΕ, τα προσύμφωνα, οι τιμές και ότι άλλο περιγράφει ο Ν3734, δεν ισχύουν. (όσοι ιδιοκτήτες ακόμη υπολογίζουν ότι θα “εισπράξουν” τα ποσά που υπολόγιζαν, απλά ας ρωτήσουν την ΔΕΗ ή τον δικηγόρο τους...)

Το 2014, μετά την ακυρωτική απόφαση του ΣτΕ, η ΔΕΗ αναθέτει την εκπόνηση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για τον ΥΗΣ Μεσοχώρας στον Α. Παρασκευόπουλο, γιό του συγγραφέα της πρώτης ΜΠΕ για την Μεσοχώρα! Ξεκινάει έτσι η προσπάθεια διαχωρισμού του ΥΗΣ Μεσοχώρας από τα υπόλοιπα έργα εκτροπής.

Ο Δήμος Πύλης και η Περιφέρεια Θεσσαλίας γνωμοδοτούν θετικά για ΣΜΠΕ παρότι αυτή δεν προβλέπει λύση για την Μεσοχώρα. Το αντίθετο μάλιστα. Προβλέπει προσωρινή μετεγκατάσταση των κατακλυζόμενων σε κοντέινερ.

Το Υπουργείο δεν υπογράφει την ΑΕΠΟ

Η κυβερνητική αλλαγή τον Ιανουάριο του 2015 δημιουργεί νέα δεδομένα στα έργα. Το Υπουργείο δεν υπογράφει την έγκριση περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) και έτσι τα έργα δεν προχωρούν. Οι φορείς της Θεσσαλίας συνεχίζουν να πιέζουν για την υπογραφή. Εντύπωση προκαλεί η στάση του Δήμου Πύλης ο οποίος ακόμη και σε πρόσφατη επιστολή του προς τον Πρωθυπουργό ζητά την άμεση ολοκλήρωση των έργων χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί οι κάτοικοι.

Σε επίσκεψη των εκπροσώπων των κατοίκων στον τότε υπουργό Πάνο Σκουρλέτη μας αναλύεται το κυβερνητικό σχέδιο.

Νέα έρευνα ανατρέπει τα δεδομένα

O Υπουργός μας τόνισε τα εξής: Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, δεν θα κατασκεύαζε ποτέ ένα τέτοιο φαραωνικό φράγμα γιατί είναι αντίθετο με την άποψη της για την χρήση των ΑΠΕ – η κυβέρνηση είναι υπέρ των μικρών φραγμάτων -. Όμως στην κρίσιμη φάση που βρίσκεται η χώρα με την επιτήρηση, τα μνημόνια και την οικονομική κρίση, θεωρεί ότι το ήδη κατασκευασμένο φράγμα πρέπει να τεθεί σε λειτουργία. Με νέους όρους όμως, οι οποίοι κατ΄ ελάχιστον είναι:

Πλήρης αποκατάσταση της Μεσοχώρας με δημιουργία νέου πρότυπου οικισμού στην ίδια περιοχή. Για τον λόγο αυτό εκπονήθηκε μελέτη από τον καθηγητή του Πανεπιστήμιου Θεσσαλίας Κύριο Κωμοδρόμο η οποία υποστηρίζει ότι το μη κατακλυζόμενο τμήμα της Μεσοχώρας (τομέας Δ ), δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα ευστάθειας. Η εν λόγο μελέτη έχει παραδοθεί και στον Σύνδεσμο Κατακλυζομένων, κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να την μελετήσει. Τα συμπεράσματα της είναι σαφή και ανατρέπουν τα μέχρι σήμερα δεδομένα.
Η μελέτη προτείνει έργα διασφάλισης του μη κατακλυζόμενου Χωριού με κόστος τέσσερα εκατομμύρια ευρώ – ποσό αμελητέο σε σχέση με το συνολικό κόστος των έργων - υποστηρίζει μάλιστα ότι ούτε καν η απαλλοτρίωση της ζώνης ασφάλειας είναι απαραίτητη. “Αξίζει να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι η προβλεπόμενη επέκταση της ζώνης απαλλοτρίωσης μέχρι του υψομέτρου 785 m στον Τομέα Δ, η οποία προτάθηκε για την κάλυψη με ζώνη ασφαλείας 50 m πέραν της Α.Σ.Λ. των 773 m σε περίπτωση γρήγορης ταπείνωσης δεν είναι πλέον αναγκαία δεδομένου η περιοχή ανάντη του κεφαλοδέσμου είναι εξασφαλισμένη”3.
Για να υλοποιηθούν τα παραπάνω είναι απαραίτητες οι παρακάτω ενέργειες που βρίσκονται σε εξέλιξη: Να τροποποιηθεί η ΣΜΠΕ ( Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων) και να ενσωματωθούν σε αυτή τα συμπεράσματα της έρευνας Κωμοδρόμου. Να συγγραφούν οι οι νέοι περιβαλλοντικοί όροι και η νέα ΑΕΠΟ, που θα περιλαμβάνουν την κατασκευή του Νέου πρότυπου Οικισμού της Μεσοχώρας σε συνάφεια με το μη κατακλυζόμενο, αλλά και την πλήρη αποκατάσταση των Κατοίκων, χωρίς προσωρινές διαμονές (κοντέινερ), επιδότηση ενοικίου κλπ. Φυσικά όλα τα παραπάνω πριν την έμφραξη της σήραγγας εκτροπής.

Με βάση τα παραπάνω, όσοι σήμερα επιμένουν – Δήμος Πύλης, Περιφέρεια Θεσσαλίας, βουλευτές κλπ - και πιέζουν να υπογραφεί η σημερινή ΑΕΠΟ, θέλουν να φύγει ολόκληρη η Μεσοχώρα από την περιοχή, θέλουν τους κατοίκους σε κοντέινερ, θέλουν να χαθεί για πάντα ένα μεγάλο και ιστορικό χωριό.
πηγή

Τι κάνουμε;


Ποτέ άλλοτε στην τριαντάχρονη περιπέτεια της, η Μεσοχώρα δεν βρίσκονταν σε τόσο κρίσιμη θέση. Υποστήριζα εδώ και χρόνια δημόσια, ότι κάποια στιγμή, όταν ο αγώνας μας κατά της εκτροπής θα κερδηθεί, εμείς θα μείνουμε μόνοι μας με αντίπαλο την ΔΕΗ. Σε αυτή την δύσκολη φάση βρισκόμαστε τώρα. Με ακυρωμένα τα έργα της εκτροπής, τελειωμένο το φράγμα της Μεσοχώρας και τη χώρα σε μνημόνια.

Δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να μείνουμε πιστοί και προσηλωμένοι στον βασικό μας στόχο που είναι η διάσωση της Μεσοχώρας και του Αχελώου. Να συνεχίσουμε αυτόν τον αγώνα μας στις νέες συνθήκες. Να ξανα-μετρήσουμε τις δυνάμεις μας, τους συμμάχους μας, να επανεξετάσουμε τα σχέδια μας. Η περίοδος εφησυχασμού να τελειώσει πάραυτα. Τώρα είναι η στιγμή που η ιστορία, η ιστορία της Μεσοχώρας θα μας κρίνει όλες και όλους.

Γιώργος Κ Χονδρός